Υπουργείο Ονείρων

Όνειρο ήταν...

2011-02-20T13:05:00.001+02:00

Χωρίς να σε βλέπω

2011-02-06T14:16:00.005+02:00

Χωρίς να σε βλέπω χωρίς να σου μιλάω
χωρίς ν' αγγίζω ούτε μια σκιά απ' το βήμα σου
χωρίς - πόσο γυμνός ακόμα θα 'θελες να μείνω;
Μη με πιστεύεις, σε τίποτα μη με πιστέψεις.
Κι όταν εντάσσω τις στιγμές στα σίγουρα σχήματά μου
όταν ανασκευάζω το χαμόγελό σου
όταν αποκαλώ την ομορφιά φθαρτό περίβλημα
μη με πιστεύεις - κι όμως σου λέω την αλήθεια.
Δεν την αντέχω αυτή τη μάταια ελπίδα
να επιζώ σε μια τυχαία σου σκέψη
μα κάθε βράδυ τη ζεσταίνω απ' την αρχή.

Από "Τα ποιήματα" του Τίτου Πατρίκιου, εκδόσεις Κέδρος

Αυτός, αυτή και τα μυστήρια

2011-01-29T14:08:00.002+02:00

Χθες βράδυ επιστρέφοντας από μια βόλτα, έτυχε και συναντήθηκα με ένα γνωστό μου ζευγάρι που είχα να δω εδώ και καιρό. Τα τελευταία χρόνια ζουν στους Παξούς όπου έχουν διοριστεί και οι δύο. Αφού είπαμε τα σχετικά ρώτησα, κάπως αφελώς: και πότε σκέφτεστε να παντρευτείτε; Κοιτάχτηκαν απότομα μεταξύ τους.
Αυτός: Εγώ με αυτήν; Ποτέ;
Αυτή: Εγώ με αυτόν; Όχι δα. Ποτέ.

Με κοίταξαν κι οι δυο, αυτός χαμογέλασε -Δε ξέρω θα δούμε –Δεν έχουμε αποφασίσει ακόμα, θα δούμε συμπλήρωσε αυτή. Χαιρετηθήκαμε και έπειτα οι δυο τους έφτασαν στο σπίτι που τους φιλοξενεί. Κλείδωσαν το δωμάτιο, ξεντύθηκαν, έπεσαν για ύπνο, κοιτάχτηκαν πάλι, έκλεισαν τα μάτια, - Καληνύχτα – Καλό βράδυ.

Αυτή: Ως πότε θα εξακολουθώ να κοιμάμαι μαζί του;
Αυτός: Άλλη μια νύχτα μαζί της. Πώς αντέχω;
Αυτή: Κατέστρεψες τη ζωή μου.
Αυτός: Για όλα κατηγορεί τους άλλους τον εαυτό της ποτέ. Ανεύθυνη.
Αυτή: Δεν πήρε ποτέ τη σωστή απόφαση. Όλα τα περίμενε από εμένα.
Αυτός: Πάντα ήθελε να γίνεται το δικό της. Εγωίστρια.
Αυτή: Σιχαίνομαι πολλά πάνω του, γιατί τα ανέχομαι;
Αυτός: Δε βλέπει πώς έχει γίνει; Πώς να συνεχίσω να την καλοβλέπω;
Αυτή: Είμαι πανέμορφη. Μοιάζει πολύ λίγος δίπλα μου.
Αυτός: Με εξάντλησε, έχασα την υπομονή μου.
Αυτή: Αν δεν τον είχα γνωρίσει θα είχα ήδη παντρευτεί, θα είχα παιδιά.
Αυτός: Κάποτε με λάτρευε. Ψέμα ήταν, όχι αγάπη, όσα έλεγε.
Αυτή: Κανείς δεν τον έχει αγαπήσει όσο εγώ. Τώρα όμως είναι ξένος.
Αυτός: Κάποτε θα έδινα τη ζωή μου για αυτή. Τώρα τη βαριέμαι.
Αυτή: Πώς κατάντησα έτσι;
Αυτός: Πώς κατάντησα έτσι;

Αυτή άνοιξε τα μάτια, το ίδιο κι αυτός. - Θέλω να σου πω κάτι. –Το ίδιο κι εγώ. Άνοιξε το πορτατίφ δίπλα του. - Ξέρεις πόσο σ’ αγαπώ; - Κι εγώ. Ξέρεις πόσο σ’ αγαπώ; Κοιτάχτηκαν με τη γλύκα των ηττημένων στα μάτια. Το μόνο που ήθελαν ήταν να τους αγαπήσει κάποιος όσο οι ίδιοι αγαπούσαν τον εαυτό τους. Δυστυχώς όμως το ένα μόλις βήμα έξω από τον εαυτό του δεν το έκανε κανείς τους. Κι έτσι συνέχισαν να αγαπάνε περισσότερο από όλους τον εαυτό τους και μόνο. Κι έτσι κατέληξαν να συμφωνούν μόνο στην απορία για το πώς κατάντησαν.

Η αγάπη είναι μυστήριο. Μόνο που δεν τελειώνει στον εαυτό μας κι αν δε βγει από εκεί, δε θα λυθεί ποτέ.

Αυτός: - Καληνύχτα γλυκιά μου. Δεν ήθελα κάτι.
Αυτή: Καληνύχτα μωρό μου. Ούτε εγώ...

Τα σύνορα

2011-01-27T22:43:00.002+02:00

Ὄχι! Ὄχι! Ποτὲ μὴν ἀναγνωρίσεις τὰ σύνορα τοῦ ἀνθρώπου! Νὰ σπᾶς τὰ σύνορα! Ν'ἀρνιέσαι ὅ,τι θωροῦν τὰ μάτια σου! Νὰ πεθαίνεις καὶ νὰ λές: Θάνατος δὲν ὑπάρχει!

Από την «Ασκητική» του Νίκου Καζαντζάκη, εκδόσεις Καζαντζάκη

Προσωπική υπόθεση

2011-01-20T14:00:00.001+02:00

Από τότε που κουράστηκα να ψάχνω
έμαθα να βρίσκω.
Από τότε που ένας άνεμος μου εναντιώθηκε
ταξιδεύω με όλους τους ανέμους.

Από "Τα ποιήματα" του Φρήντριχ Νίτσε, εκδόσεις Βάρδια.

Μνήμη και ευγνωμοσύνη

2011-01-18T19:51:00.003+02:00

Έστω και με ένα μήνα καθυστέρηση το Υπουργείο ονείρων θα ήθελε να «ξεπληρώσει» ένα χρέος ευγνωμοσύνης απέναντι στη μεγάλη ελληνίστρια και ακαδημαϊκό Ζακλίν ντε Ρομιγύ η οποία έσβησε στις 19/12/2010, ένα μήνα ακριβώς πριν, στο νοσοκομείο Ambroise-Pare de Boulogne-Billancourt, κοντά στο Παρίσι. «Ηταν άρρωστη από καιρό, παρ΄όλα αυτά, είναι ένα πολύ μεγάλο σοκ», δήλωσε ο Μπερνάρ ντε Φαλουά. Ακαδημαϊκός η Ρομιγύ άφησε πίσω της εκτός των άλλων ένα σημαντικό έργο για την Αθήνα του 5ου αιώνα απ' όπου «ξεκίνησαν όλα»: η φιλοσοφία, η ιστορία, η τραγωδία, η κωμωδία, οι σοφιστές.

Γεμάτη θαυμασμό για την εποχή εκείνη, μελέτησε πολύ Θουκυδίδη, που τη γοήτευσε με την ωραιότητα και την ευαισθησία του λόγου του, τον οποίο αποκαλούσε "έναν από τους άνδρες της ζωής της", καθώς επίσης τον Όμηρο, τον Αισχύλο, τον Ευριπίδη.

Όσοι συνάντησαν αυτήν τη μικροκαμωμένη γυναίκα με τα μπλε μάτια και τα λευκά μαλλιά, διαπίστωσαν ότι τα ελληνικά την έκαναν ευτυχισμένη, ότι τη διέκρινε μια βαθειά εσωτερική γαλήνη και ότι ήταν ένας άνθρωπος παθιασμένος και με χιούμορ παρά το γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια ήταν τυφλή.

Η Ζακλίν ντε Ρομιγύ γεννήθηκε στις 26 Μαρτίου του 1913 στην πόλη Σαρτρ. Ο εβραίος πατέρας της σκοτώθηκε στο μέτωπο όταν η Ζακλίν ήταν ενός έτους. Τη μεγάλωσε η μητέρα της, μυθιστοριογράφος.

Η Ρομιγύ σπούδασε Λατινικά και Αρχαία Ελληνικά στο "Lycee Moliere". Σε ηλικία μόλις 17 ετών, το 1933, γίνεται η πρώτη γυναίκα υποψήφια στο Concours General της Γαλλίας (γενικές εξετάσεις για αριστούχους), ύστερα η πρώτη γυναίκα καθηγητής στο περίφημο College de France και η δεύτερη γυναίκα ακαδημαϊκός στη Γαλλική Ακαδημία, μετά την Μαργκερίτ Γιουρσενάρ. Μεταφράστρια των Ελλήνων κλασικών στα γαλλικά η Ζακλίν ντε Ρομιγύ, δημοσίευσε πλήθος μελετών για την αρχαία ελληνική γραμματεία και ιστορία ενώ δίδαξε ως καθηγήτρια της αρχαίας ελληνικής γραμματείας στα πανεπιστήμια της Λιλ, της Σορβόνης και στο College de France.

Κατά τη διάρκεια της καριέρας της διατέλεσε διδάκτωρ σε μερικά από τα μεγαλύτερα πανεπιστήμια του κόσμου, ανάμεσα στα οποία αυτά της Οξφόρδης, των Αθηνών, του Δουβλίνου, του Μόντρεαλ και του Γέιλ. Το 1995 της δόθηκε η ελληνική υπηκοότητα και το 2001 ανακηρύχθηκε πρέσβειρα του Ελληνισμού.

Η Ρομιγύ δεν ήταν φιλέλληνας ή κάτοικος Ελλάδος ή όποια άλλη λεκτική χρήση, περισταλτική του ελληνικού νοήματος εφευρεθεί, για δήθεν ενδυνάμωση της κρατικής μας υπόστασης.

Ήταν ελληνίστρια, έζησε την Ελλάδα, με την Αθήνα του 5ου αιώνα σαν «επιστημονικό παράδειγμα», σαν αναφορά οδηγητική στην γέννηση ιδεών, στην εφευρετικότητα που επινοεί τη δημοκρατία, τη δικαιοσύνη, το νόμος το μέτρο, την ηπιότητα, τελικά το ανθρώπινο που ορίζεται ως ρύθμιση του συναισθήματος.

Χαρακτηριστικό στη σκέψη της Ρομιγύ, το παράδειγμα «ενσυναίσθησης» του ομηρικού Οδυσσέα. Ο θνητός ήρωας, ένθεος καθότι άνθρωπος, αρνείται την πρόσκληση της θεάς Αθηνάς που τον καλεί να παρακολουθήσει το χαμό του εχθρού του Αίαντα, δηλαδή λέει όχι σε μια από τις ισχυρές παρορμήσεις του. «Είμαι άνθρωπος και θα μπορούσε να μου συμβεί το ίδιο».

Πρόκειται για την ελληνική -κατά Ρομιγύ - εκδοχή της ουσίας του ανθρώπινου , ως συνείδησης του κοινού, του ισόμοιρου, το οποίο και λειτουργεί σαν ρυθμιστής, σαν διευθυντής ορχήστρας στην εσωτερική συναυλία των οργάνων-θεών, παρορμήσεων , συναισθημάτων- που προκαλεί η ζωή και το γεγονός.

Δεν υπάρχει άλλος θεός εκτός των μονίμως ενοικούντων στην «ψυχή» των ανθρώπων. Η συναίσθηση της κοινής υπόστασης, η δυνατότητα να βλέπεις στον άλλο την κοινή ανθρώπινη ουσία, είναι η τελική επαναστατική ιδέα, αυτή που προσδίδει στον ελληνισμό την οικουμενικότητα. Γιατί προσφέρει στο άτομο το ουσιώδες κριτήριο στην επιλογή στάσεων, συμπεριφορών, πράξεων. Είναι η πυξίδα ατομικής αλλά και συλλογικής ζωής, είναι ο πυρήνας του Κόσμου.

Τα υπόλοιπα που διαχρονικά επέζησαν ως σκέψη και κόσμος Ελλάδας, από τη γέννηση της δημοκρατίας έως την έννοια του τραγικού, είναι απλώς επιτεύγματα αυτής της ιδιοφυούς σύλληψης που συνδέει το ατομικό και μερικό με το γενικό και συλλογικό , λειτουργώντας ως έννοια οικουμενική, ως παράδειγμα καθολικό.

Έτσι στον αρχαϊκό δημόσιο βίο η συνείδηση της κοινής ουσίας οδηγεί στην αναγνώριση της κοινής μοίρας ως ενδεχόμενου- μπορεί να βρεθώ στη θέση του- και οικοδομεί σε αυτή τη βάση το κοινό συμφέρον, δηλαδή την επιλογή του να ζούμε μαζί- αφού μοιραζόμαστε κάτι κοινό- εφευρίσκοντας, επινοώντας παράλληλα τα «εργαλεία» αυτής της δύσκολης τέχνης. Τη δημοκρατία, τους νόμους, τους θεούς, τους ήρωες δηλαδή τις αξίες που καθολικά διέπουν, χρωματίζουν, ζωογονούν, το εφήμερο, το συγκεκριμένο, το καθημερινό.

Η ροή της Ελληνικής σκέψης, η συνεχής συγκρουσιακή μετάβαση από το ειδικό στο γενικό, και αναδραστικά από το καθολικό στο συγκεκριμένο, αποκαλύπτεται στην εκδοχή Ρομιγύ, με την αρμονία και την πλαστικότητα που έχει ένα γλυπτό της κλασσικής εποχής ή ένα απόσπασμα λυρικής ποίησης.

Γι’ αυτό στη σύλληψη της δημοκρατίας η ελευθερία ορίζεται ως πράξη της επιλογής. Και γι’ αυτό δεν κατοχυρώνεται η ελευθερία αλλά η δυνατότητα επιλογής. Δηλαδή η ατομική συνείδηση της κοινής μοίρας, επιβάλλει το συλλογικό αγαθό της ισότητας δυνατοτήτων επιλογής.

Αναπολούμε; Διηγούμαστε τα ένδοξα;

Η νοσταλγία και η συγκίνηση είναι φανερά, όμως ο λόγος, όπως και η Ρομιγύ θα έλεγε, είναι πάντα το τώρα και το εδώ.

Αν κάτι μας οδηγεί αναπόδραστα στην παρακμή, δεν είναι η ανεργία, η αδράνεια θεσμών, η οικονομική ανέχεια ή όποιες άλλες εκδηλώσεις χρεοκοπίας θα ήθελε να συμπεριλάβει κανείς.

Μας λείπει, στη συλλογική μας σημερινή παρουσία, όπως καθημερινά εκδηλώνεται στον ίδιο τόπο που ζούμε, το βασικό γιατί, ο αξιακός λόγος κοινής ύπαρξης.

Όχι σαν συγκεκριμένο ερώτημα του γιατί ζούμε μαζί, αλλά σαν στοχαστική προσπάθεια, θετική διεργασία σκέψης στην κατεύθυνση της αναζήτησης κοινών αναφορών για ένα νέο ξεκίνημα. Μας λείπει κάτι σαν τη σκέψη του Οδυσσέα που ανέδειξε η Ρομιγύ.

Ψηφίδα ψηφίδα, με αφετηρία τη φαντασία των παραδόσεων μας και το κεφάλαιο εμπιστοσύνης που γεννά η συνείδηση της ιστορικότητας, χρειάζεται να ορίσουμε τον χάρτη των αξιών του κοινού συμφέροντος για να αντικαταστήσουμε αυτό που απέτυχε. Να αντικαταστήσουμε αυτό που ζήσαμε, την συνειδητή ή όχι συνομολόγηση μιας απο-ανθρώπινης, κοινής υπερ-καταναλωτικής, οξειδωτικής αντίληψης της ευτυχίας ως συσσώρευσης αγαθών.

Που μας χρεοκόπησε γιατί υποχρεωτικά οδηγεί στο να χρησιμοποιούμε «τη σκέψη του Οδυσσέα» ανάποδα. Κοιτάμε μεν τον άλλο όχι όμως για να συναισθανθούμε, αλλά για να συγκριθούμε στη βάση του αν θα χάσει όσα και εμείς από τον μισθό, τις απολαβές, εάν θα «δυστυχήσει» εξίσου.

Και αυτό, συνδικάτα και άτομα και πολιτικοί και ταγοί, το ονομάζουμε δικαιοσύνη και ισομοιρία και προοδευτική πολιτική, κοινωνικό πρόσωπο.

Από εκεί χρειάζεται να αρχίσουμε, αυτή την αναστροφή να ανατρέψουμε. Τότε η ανάπτυξη που κάποιοι εντελώς εργαλειακά και περιοριστικά, θεωρούν τεχνικό ζήτημα, και η ελπίδα που καθολικά αποζητούμε, θα προκύψουν αβίαστα. Ελληνικά.

Μαθήματα ζωής από έναν μικροσκοπικό γίγαντα

2011-01-13T23:12:00.000+02:00

Άστρο φωτεινό

2011-01-09T22:50:00.002+02:00

Αυτός που το πρόσωπό του δεν αναδίνει φως, δεν θα γίνει ποτέ άστρο.

Από το "Οι Γάμοι του Ουρανού και της Κόλασης" του Ουίλιαμ Μπλέηκ, εκδόσεις Νεφέλη

Αναπαρθενευμένος κόσμος

2011-01-01T03:03:00.000+02:00

Να τι είναι ίσως μια πετυχημένη ζωή: μια ζωή σε κατάσταση αναγέννησης, αέναης ανάπλασης, όπου η ικανότητα να ξαναρχίζεις κατανικά τον επίκτητο χαρακτήρα και τη μέριμνα της αυτοσυντήρησης. Μια ζωή όπου τίποτα δεν είναι παγιωμένο και μη αναστρέψιμο. Μια ζωή που παραχωρεί ακόμα και στο φαινομενικά πιο άκαμπτο πεπρωμένο, ένα περιθώριο παιχνιδιού που είναι το περιθώριο της ελευθερίας. Και τότε η παιδικότητα δεν είναι πια ένα παθητικό καταφύγιο, η ανομολόγητη μεταμφίεση του γερασμένου ενηλίκου, αλλά το συμπλήρωμα μιας ήδη ολοκληρωμένης ζωής, το ευφρόσυνο ξεχείλισμα εκείνου που, έχοντας διανύσει το δρόμο του, μπορεί να ξαναλουσθεί μες στην αυθορμησία και τη μαγεία των πρώτων χρόνων. Και τότε η παιδικότητα σαν μια σχεδόν θεία χάρις μπορεί να φωτίσει το πρόσωπο του γέροντα έτσι καθώς η πρώιμη γήρανση μπορεί να εντυπωθεί στο πρόσωπο του νέου, «Το να γεννιέσαι δυο φορές δεν είναι πιο εκπληκτικό από το να γεννιέσαι μια φορά» (πριγκίπισσα Μπιμπεσκό)

Απόσπασμα από το «Ο πειρασμός της αθωότητας» του Πασκάλ Μπρυκνέρ, εκδόσεις Αστάρτη

Την έκφραση αναπαρθενευμένος κόσμος την πρωτοσυνάντησα στην ποίηση του αγ. Συμεών του Νέου Θεολόγου και έπειτα πολλές φορές στον Ελύτη. Τη λάτρεψα. Τη θεωρώ από τις τρεις –τέσσερις πιο όμορφες, πιο ουσιαστικές, εκφράσεις που υπάρχουν στη γλώσσα μας.

Πολλές φορές στη ζωή του καθενός έρχονται ώρες που νιώθεις ή πολύ γέρος για να ξεκινήσεις κάτι ή τραγικά ανήμπορος να αλλάξεις κάτι. Το καταπραϋντικό έρχεται αμέσως. Να άλλαζα αυτό, αν δεν είχα κάνει εκείνο, αν εδώ είχα φερθεί διαφορετικά. Κοντολογίς αν ζούσα τη ζωή ενός άλλου όλα θα ήταν καλύτερα. Στη ζωή δίχως λάθη όλα θα ήταν τέλεια. Αλλά αυτό δεν είναι ζωή.

Ο Μπρυκνέρ, στο θαυμάσιο «πειρασμό της αθωότητας» μας προκαλεί να ανακαλύψουμε τη χαμένη παιδικότητά μας ακόμη και στα πενήντα, στα τριάντα, στα εξήντα ή κι αργότερα. Προσέξτε με τι ευρηματικότητα ορίζει την επιτυχημένη ζωή: μια ζωή σε κατάσταση αναγέννησης, αέναης ανάπλασης, όπου η ικανότητα να ξαναρχίζεις κατανικά τον επίκτητο χαρακτήρα και τη μέριμνα της αυτοσυντήρησης. Μια ζωή όπου τίποτα δεν είναι παγιωμένο και μη αναστρέψιμο. Μια ζωή που παραχωρεί ακόμα και στο φαινομενικά πιο άκαμπτο πεπρωμένο, ένα περιθώριο παιχνιδιού που είναι το περιθώριο της ελευθερίας. Θυμάσαι πότε ήταν η τελευταία φορά που αποφάσισες και έκανες το πρώτο βήμα για ένα νέο ξεκίνημα; Θυμάσαι μήπως πότε συνέλαβες για τελευταία φορά τον εαυτό σου να νιώθει παιδί;

Το μυστικό κατά τον συγγραφέα βρίσκεται κάπου εκεί. Βρίσκεται στη διάθεσή σου να κάνεις ό,τι κάνεις επειδή κάθε στιγμή είσαι απόλυτα ελεύθερος, πόσο Θεό μυρίζει τούτη η έκφραση, να το χάσεις. Να αγαπάς κάποιον και να μένεις δίπλα του επειδή ξέρεις πως κάθε στιγμή είσαι απόλυτα ελεύθερος να φύγεις. Το να μένεις δίπλα του έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία και άλλο νόημα από το να μένεις από συνήθεια, φοβίες, ανασφάλεια ή εγωισμό.

Σε μια τέτοια φάση της ζωής μας έρχεται η κτήση της αλλοτινής παιδικότητας.
Όταν δηλαδή η παιδικότητα δεν γίνεται ένα παθητικό καταφύγιο, η ανομολόγητη μεταμφίεση του γερασμένου ενηλίκου, αλλά το συμπλήρωμα μιας ήδη ολοκληρωμένης ζωής, το ευφρόσυνο ξεχείλισμα εκείνου που, έχοντας διανύσει το δρόμο του, μπορεί να ξαναλουσθεί μες στην αυθορμησία και τη μαγεία των πρώτων χρόνων. Πόσους και πόσους τέτοιους ανθρώπους δεν συναντάμε γύρω μας καθημερινά, μεγάλους που θέλουν να φαίνονται έφηβοι και έφηβους που θέλουν να δείχνουν ωριμότεροι; Οι ενήλικοι μωρά και τα γέρικα χαμίνια. Όλα αυτά που κυνηγάμε στο φαίνεσθαι για να κρύψουμε αυτό που είμαστε. Κι ας παρελαύνουν από τους τίτλους μας, τις αναρτήσεις μας στο facebook , τους απρόσωπους φίλους μας στη σαββατιάτικη έξοδο, τον κακομοίρη σύντροφο που δείχνει πως ανήκουμε κάπου. Δεν έχει νόημα. Σημασία έχει πως μόνο εμείς ξέρουμε ποιοι είμαστε. Από τους άλλους το κρύβουμε καλά. Δείχνουμε παιδιά. Αυτό πάντα κερδίζει. Πουλάει, πώς το λένε;

Για τους άλλους, όσους ξέρουν ή έχουν μάθει να μετράνε το χρόνο που κυλά από πάνω τους σαν δάσκαλο και σαν μοίρα, η παιδικότητα παραμένει ένα χαρακτηριστικό ανεξάλειπτο. Αποτελεί τη δυνατότητα να παραμένεις νέος όχι επειδή πρέπει να αρέσεις στους άλλους, αλλά γιατί μέσα σου υπάρχουν πολλές νέες αφετηρίες, πολλά πράγματα να ζήσεις, να κάνεις, πολλούς ανθρώπους να γνωρίσεις και να σχετιστείς. Υπάρχει το νόημα που δεν έχεις χορτάσει, ο δρόμος όλος θέα που δεν έχεις τελειώσει. Και τότε η παιδικότητα σαν μια σχεδόν θεία χάρις μπορεί αν φωτίσει το πρόσωπο του γέροντα έτσι καθώς η πρώιμη γήρανση μπορεί αν εντυπωθεί στο πρόσωπο του νέου.

Κλείνοντας θα μεταφέρω τα λόγια μιας καλής φίλης όταν πριν λίγες μέρες της ευχήθηκα καλά Χριστούγεννα: Μη μου εύχεσαι χρόνια πολλά σε τούτη τη ζωή που ζω. Να μου ευχηθείς να ξαναγεννηθώ. Όλα λοιπόν είναι στο μυαλό μας. Στην απόφασή μας να θεωρήσουμε τη ζωή σαν μια συνεχή διαδικασία μεταβολών που είτε τις ακολουθούμε είτε τις νικάμε, επειδή μαθαίνουμε να ζούμε με αυτές. Όπως ακριβώς μεγαλώνουν τα παιδιά ή κρύβονται οι μεγάλοι. Κι όπως, λέει κι η πριγκίπισσα Μπιμπεσκό: «Το να γεννιέσαι δυο φορές δεν είναι πιο εκπληκτικό από το να γεννιέσαι μια φορά».

Το εύχομαι σε όλους μας! Να νικήσει η ζωή και η ριψοκινδύνευση για πληρότητα παρά ο φόβος και οι παγιωμένες αντιλήψεις και το άκαμπτο πεπρωμένο.

Το ταξίδι των μάγων

2010-12-26T21:35:00.006+02:00

Ἔπρεπε νάμαστε τρεῖς.
Ἂν δὲν ἦταν τόσο σκοτάδι,
θὰ καταλάβαινα ἴσως, γιατί
ἔχω μείνει τόσο μονάχος.

Πόσο ἔχω ξεχάσει.
Πρέπει ἀπ' ἀρχῆς πάλι τὸ ταξίδι
ν' ἀρχίσει.
Πότε ξεκινήσαμε, τότε, οἱ τρεῖς;
Ἢ μήπως, κάποτε, εἴχαμε ἀνταμώσει...
Μαζὺ πορευτήκαμε ἕνα διάστημα,
ὅσο μας ὁδηγοῦσε ἄστρο λαμπρό.
Αὐτὸ ἄλλαξε τὴν ὁδὸ ἢ ἐγὼ
τίποτα πιὰ νὰ δῶ δὲν μπορῶ;
Ποῦ βρίσκομαι τώρα, σὲ τέτοιον καιρό,
σκληρό, ἀνένδοτο, δύσκολο,
ἐγώ, ἀνήσυχος, βιαστικός.
Μήπως κι' ἡ ὥρα πλησίασε;
Ποῦ νὰ τὸ ξέρω!

Ποῦ εἶναι τὰ δῶρα;
εἴχαμε τότε τοιμάσει δῶρα
ἥμερα, ἥσυχα
δῶρα ἠμῶν τῶν ταπεινῶν, χρυσὸν
λίβανον καὶ σμύρναν ἄλλοτε
μὲ θαυμασμὸ κι' εὐλάβεια τοῦ φέρναμε.

Τώρα σ' αὐτὸν τὸν καιρὸ
σίδερο, κεραυνὸ καὶ φωτιά.

Ἤμασταν τρεῖς,
τώρα κανέναν ἄλλον δὲ βλέπω
κι' αἰσθάνομαι τὰ χέρια μου
πότε ἄδεια, πότε βαριά.
Βασιλεῖς τότε πρὸς τὸν βασιλέα
τοῦ κόσμου, τώρα κανεὶς
δὲ βασιλεύει μὲ βεβαιότητα.
Σκοτάδι βαρύ. Ποιὸς μ' ὁδηγεῖ;
Δίχως συντροφιά,
δίχως ἄστρο κανένα πηγαίνω.
Μόνη προσφορά, ἡ μεγάλη ποὺ γνωρίζω,
συμφορὰ τῆς στέρησής Του.
Τί νὰ προσφέρω σημάδι εὐλάβειας
κι' ὑποταγῆς; Ἐμεῖς, ἄνθρωποι
τῆς παράφορης τούτης ἐποχῆς,
τί μποροῦμε, δικό μας, εὐτυχεῖς
νὰ Τοῦ δώσουμε; Εἶναι ἀνάγκη
νὰ βροῦμε τὴν προσφορά.
Τίποτα δὲν προσφέρει τῆς ψυχῆς μας
ὁ τόσος ἀγώνας.
Χρυσόν, λίβανον καὶ σμύρναν
ἄλλοτε, δῶρα ἁπλά.
Μᾶς παιδεύει ἡ ἀσυμπλήρωτη προσφορά.
Τώρα ποὺ πορεύομαι στὸ σκοτάδι,
χωρὶς τὴ χαρὰ τῶν δώρων, μονάχος,
δὲν ἔχω παρὰ τὸν ἑαυτό μου νὰ δώσω.

Ἐν συντριβῇ βαδίζοντα

Από το «Κασσάνδρα και άλλα ποιήματα»της Ζωής Καρέλλη στις «εκδόσεις των Φίλων»

Πλήθος ιδιωτικών ιστοριών

2010-12-15T15:38:00.002+02:00

Σκεφτείτε, κύριε, αν μπορούσαμε να ξέρουμε την ατομική ιστορία, τα ονόματα, το χαμόγελο, τα όνειρα, τις αγάπες, τις επιθυμίες και τις δημιουργικές ικανότητες των εκατομμυρίων νεκρών των πολέμων, αν τους γνωρίζαμε σαν τ' αδέρφια μας, σαν τους ανθρώπους που μεγαλώσαμε μαζί και ονειρευτήκαμε μαζί, τι διάσταση θα είχε για μας η ανθρώπινη ιστορία και πόσο άγρυπνοι και προσεχτικοί θα ήμασταν σε κάθε επιλογή της εξουσίας, σε κάθε ιδεολογική πρόταση. Αν η συνείδηση και η γνώση του ανθρώπου μπορούσε να φτάσει στο επίπεδο να ερμηνεύει μ' αυτή την ανθρώπινη έγνοια την είδηση "εκατό χιλιάδες νεκροί" ή "ένας άνθρωπος βασανίζεται σε κάποιο άντρο της εξουσίας".

Από το "Χαμογέλα ρε... τι σου ζητάνε;" του Χρόνη Μίσσιου, εκδόσεις Γράμματα

Μάθημα ζωής

2010-12-08T18:32:00.000+02:00

Έμμονη ιδέα

2010-12-02T19:34:00.002+02:00

Ὅταν κάτι μέσα σου, ἔχει γίνει ἔμμονη ἰδέα, σημαίνει πὼς ὑπάρχει γιατί ξεπερνᾶ τὴ μετριότητα.

Από το "Εν λευκώ" του Οδυσσέα Ελύτη, εκδόσεις Ίκαρος.

Όταν τέλειωσαν όλα

2010-11-23T20:01:00.004+02:00

Κάποτε μία νύχτα θ' ἀνοίξω τὰ μεγάλα κλειδιὰ τῶν τρένων γιὰ νὰ περάσουν οἱ παλιὲς μέρες
οἱ κλειδοῦχοι θὰ 'χουν πεθάνει, στὶς ράγιες θὰ φυτρώνουν μαργαρίτες ἀπ' τὰ παιδικά μας πρωινὰ
κανεὶς δὲν ἔμαθε ποτὲ πὼς ἔζησα, κουρασμένος ἀπὸ τόσους χειμῶνες
τόσα τρένα ποὺ δὲ σταμάτησαν πουθενά, τόσα λόγια ποὺ δὲν εἰπώθηκαν
οἱ σάλπιγγες βράχνιασαν, τὶς θάψαμε στὸ χιόνι
ποῦ εἶμαι; γιατί δὲν παίρνω ἀπάντηση στὰ γράμματά μου;
κι ἂν νικηθήκαμε δὲν ἦταν ἀπ' τὴν τύχη ἢ τὶς ἀντιξοότητες,
ἀλλὰ ἀπ' αὐτὸ τὸ πάθος μας γιὰ κάτι πιὸ μακρινὸ
κι ὁ ἀγέρας ποὺ κλείνει ἀπότομα τὶς πόρτες καὶ μένουμε πάντοτε ἔξω
ὅπως ἀπόψε σὲ τοῦτο τὸ ἔρημο τοπίο ποὺ παίζω τὴν τυφλόμυγα μὲ τοὺς νεκρούς μου φίλους.
Ὅλα τελειώνουν κάποτε. Λοιπόν, ἀντίο! Τὰ πιὸ ὡραία ποιήματα δὲ θὰ γραφτοῦν ποτέ...

Από τις "Βιολέτες για μια εποχή" του Τάσου Λειβαδίτη, από τις εκδόσεις Κέδρος

Η διαχείριση της αγάπης

2010-11-17T21:22:00.002+02:00

Η αλήθεια είναι πως τη συγγραφική παραγωγή του π. Φιλόθεου την είχα πάντα σε μεγάλη εκτίμηση. Το προτελευταίο του όμως έργο, το «Ταξίδι αυτοανακάλυψης» με είχε κρατήσει αρκετά προσγειωμένο σε ό,τι περίμενα. Ίσως και να απογοητεύτηκα από αυτά που προσδοκούσα να βρω. Η απάντηση όμως δεν άργησε να έρθει. Ένα χρόνο μετά ο π. Φιλόθεος Φάρος μας πρόσφερε ένα βιβλίο θησαύρισμα, μια τολμηρή προσπάθεια ανίχνευσης του ορθού τρόπου διαχείρισης της αγάπης.

Όλοι μιλάμε για αγάπη, όλοι την αποζητούμε, όλοι την πληγώνουμε, ποιος όμως μας έμαθε να τη διαχειριζόμαστε; Εφόσον η αγάπη είναι τέχνη, πότε βάλαμε τον εαυτό μας στη διαδικασία της μάθησης και εν τέλει ποιους είχαμε δασκάλους σε αυτή τη διαδρομή; Το βιβλίο μιλά ξεκάθαρα. Σε αρκετά μάλιστα σημεία ο τόνος ανεβαίνει για να θίξει τα κακώς κείμενα.

Μία από τις μεγαλύτερες ανθρώπινες τραγωδίες του σύγχρονου ανθρώπου είναι ότι εξαντλεί πολύτιμη ενέργεια για να πείσει το περιβάλλον του και τον ίδιο ότι η κακοδαιμονία της ζωής οφείλεται στο κακό που έκαναν οι άλλοι σε αυτόν. Η πραγματική συμφορά που υφίσταται η σημερινή κοινωνία δεν είναι η οικονομική δυσπραγία. Αυτό είναι μία συνέπεια που συνίσταται στον ενταφιασμό ανεκτίμητων χαρισμάτων ολόκληρων γενεών με την υπόσχεση της εύκολης ζωής που εξαπατηθήκαμε να πιστεύουμε ότι είναι η μεγαλύτερη κατάκτηση.

Την ποιότητα της ζωής του ανθρώπου δεν την καθορίζει το κακό που του κάνουν οι άλλοι. Την ποιότητα της ζωής του την καθορίζει το κακό που κάνει εκείνος στους άλλους. Η προσφορά και η αποδοχή της αγάπης προϋποθέτει ανάληψη ευθύνης του ενός έναντι του άλλου. Μπορεί να αποφεύγουμε να προσφέρουμε την αγάπη μας ή να απορρίπτουμε την αγάπη των άλλων για να αποφύγουμε την ευθύνη της αγάπης.

Συνήθως η αγάπη θεωρείται ένα συναίσθημα, μία συμπάθεια για έναν άνθρωπο. Αν και το συναίσθημα είναι μέρος της αγάπης, είναι τραγικό λάθος να θεωρείται απλό συναίσθημα. Να προκρίνεται το συναίσθημα έναντι του βιώματος. Στην εποχή μας οι άνθρωποι αισθάνονται περισσότερο την ανάγκη τους να αγαπηθούν παρά την ανάγκη τους να αγαπήσουν, με αποτέλεσμα να επιζητούμε όλοι ξέφρενα την αγάπη και να μην υπάρχει κανείς για να μας την προσφέρει.

Η προσέγγιση του π. Φάρου θέτει διλλήματα, μας φέρνει ενώπιον ευθυνών, μας δείχνει δρόμους και παγίδες. Μιλά για ευθύνη και αγώνα. Επισημαίνει την αναντικατάστατη ομορφιά αλλά και τα ψέματα με τα οποία την ντύνουμε για να καλύψουμε τις ανασφάλειες ή τους φόβους μας.

Θα χαρώ πολύ να συζητήσουμε για το βιβλίο περισσότερο προβληματισμένοι, μέσα από γόνιμα ερωτήματα προς τον εαυτό μας. Αν όντως η αγάπη είναι το πολυτιμότερο επίγειο προς διαχείριση δώρο μας (από και προς εμάς) αξίζει να το ζήσουμε με αλήθεια ως το έπακρο.

Το βιβλίο «Η διαχείριση της αγάπης» του π. Φιλόθεου Φάρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός

Σαν τριγυρνάς τις νύχτες

2010-11-14T22:27:00.002+02:00

Τα καλά σου να μη βάζεις όταν βγαίνεις βράδυ
θα σε ζηλέψουν οι νύχτες
οι νύχτες όταν ζηλεύουν
σκύβουν στην πανσέληνο και λιώνουν.

Από τη συλλογή "Χωρισεμείς" του Δημήτρη Αθηνάκη, εκδόσεις: Κοινωνία των (δε)κάτων

Αγάπη είναι

2010-11-05T01:29:00.003+02:00

Επειδή η ζωή μας μοιάζει να φυραίνει
μέρα τη μέρα, δε θα πει πως η ζωή
δεν αξίζει τον κόπο.
Επειδή σ' αγάπησα και σ' αγαπώ ακόμη
κι ας μην είναι όπως παλιά,
δε θα πει πως πέθανε η αγάπη,
κουράστηκε ίσως σαν καθετί που ανασαίνει.

Επειδή λες όχι και ναι κι ύστερα όχι
και δεν παραιτείσαι, ντρέπομαι
για τα ίσως, τα μπορεί τα δικά μου,
μα δεν αλλάζω, όπως δεν αλλάζεις κι εσύ,
αν αλλάζαμε θα 'μαστε πάλι
δυο άγνωστοι και θ' αρχίζαμε
απ' το άλφα.

Τώρα ξέρουμε πού πονάς
πού σωπαίνω πότε γίνεται παύση,
διακοπή αίματος και κρυώνουν
τα σώματα, ώσπου μυστικό δυναμό
να φορτίσει πάλι τα μέλη
με δύναμη κι έλξη και δέρμα ζεστό.

Επειδή είναι δύσκολο ν' αγαπάς
και δυσκολότερο ν' αγαπάς τον ίδιο άνθρωπο
για καιρό, κάνοντας σχέδια και παιδιά
και καβγάδες, εκδρομές, έρωτα, χρέη
κι αρρώστιες, Χριστούγεννα, Κυριακές
και Δευτέρες, νόστιμα φαγητά
και καμένα, θέλοντας ο καθένας
να 'ναι ο άλλος γεφύρι και δέντρο
και πηγή, κατά τις περιστάσεις
ή και όλα μαζί στην ανάγκη,
δε θα πει πως εγώ δεν μπορώ
να γίνω κάτι απ' αυτά ή και όλα μαζί,
κι αν είναι να περάσω
μια ζωή στη σκλαβιά - έτσι κι αλλιώς -
ας είμαι, λέω, σκλάβος της αγάπης.

Απόσπασμα από τα «Γυάλινα Γιάννενα», του Μιχάλη Γκανά, εκδόσεις Καστανιώτης

Μερίδιο στην αιωνιότητα

2010-11-02T22:41:00.004+02:00

Μία πορεία ανάμεσα απ' τις λόχμες
των ημερών που θά 'ρθουν κι η μοιραία
λάμψη της δυστυχίας σαν τραγούδι
ενός πουλιού που απολιθώνει δάση
και κείνες οι ευτυχίες απ' το μέλλον
μες στα κλαδιά που ξεθωριάζουν,
ώρες φωτός που ήδη πουλιά ραμφίζουν,
οιωνοί που δραπετεύουν απ' τα χέρια,

μια παρουσία σαν έξαφνο τραγούδι,
σαν άνεμος που τραγουδά στις φλόγες,
δυο μάτια που τον κόσμο μετεωρίζουν
μ' όλα τα πέλαγα και τα βουνά του,
σώμα από φως που φίλτραρε ο αχάτης,
μηροί από φως, κοιλιά από φως, οι κόλποι,
οι βράχοι του ήλιου, ένα κορμί στο χρώμα
του σύννεφου, στο χρώμα άλτριας μέρας,
η ώρα σπινθηρίζει, παίρνει σώμα,
είναι ορατός στο σώμα σου ήδη ο κόσμος,
διάφανος μες στη διαφάνειά σου [...]

για να διαφυλάξουν το μερίδιό μας στο αιώνιο,
αυτό που μας αναλογεί σε χρόνο και σε παράδεισο,
ν΄αγγίξουμε τη ρίζα μας και να την ξανακερδίσουμε,
να ξαναβρούμε την κληρονομιά μας, ξεριζωμένη
από κλέφτες της ζωής εδώ κι αιώνες..."

Από την «Ηλιόπετρα» του Οκτάβιο Πας, εκδόσεις Μαΐστρος

Το καλό και το κακό

2010-10-26T23:54:00.003+03:00

Ένας γέρος και ο γιος του δούλευαν σε ένα μικρό κτήμα. Είχαν μόνο ένα άλογο να τους σέρνει το αλέτρι. Μια μέρα, το άλογο το έσκασε. "Τρομερό", είπαν οι γείτονες. "Μεγάλη κακοτυχία".

"Ποιος ξέρει αν είναι κακοτυχία ή καλή τύχη", απάντησε ο αγρότης.

Μια εβδομάδα αργότερα, το άλογο επέστρεψε από τα βουνά, φέρνοντας μαζί του στον στάβλο πέντε άγριες φοράδες.

"Τι καλή τύχη!" είπαν οι γείτονες.

"Καλή τύχη; Κακή τύχη; Ποιος ξέρει;" απάντησε ο γέρος.

Την επόμενη μέρα, ο υιός, προσπαθώντας να εξημερώσει ένα από τα άλογα έπεσε και έσπασε το πόδι του.

"Τρομερό! Πολύ μεγάλη κακοτυχία"

"Κακοτυχία ή καλή τύχη;"

Ο στρατός πέρασε από όλα τα κτήματα για να πάρει τους νεαρούς άντρες στον πόλεμο. Ο υιός του αγρότη δεν τους ήταν χρήσιμος, χτυπημένος όπως ήταν, τον άφησαν.

Απόσπασμα από το βιβλίο: Η Σοφία του Ειρηνικού πολεμιστή του Dan Millman, εκδόσεις Έσοπτρον

Όταν σταματήσουμε να προϋποθέτουμε ότι γνωρίζουμε τι είναι τελικά καλό ή κακό και αντιθέτως εμμένουμε στην πίστη -όταν βιώνουμε κάθε στιγμή δίχως κριτική και προσδοκία- ζούμε με διαφορετικό τρόπο. Οι γνώστες είναι μια συντηρητική τάξη, προσκολλημένοι στο πώς θα έπρεπε να είναι τα πράγματα, λύνοντας προβλήματα, αγωνιζόμενοι να κάνουν τα πάντα "σωστά".

Τι θα συνέβαινε αν παύαμε να βγάζουμε συμπεράσματα για το τι σημαίνουν όλα ή πώς θα έπρεπε να λειτουργούν τα πράγματα, και απλώς αφήναμε τη ζωή να εκτυλιχθεί, κάνοντας το καλύτερο με κάθε νέο κύμα ευχαρίστησης ή πόνου, επιτυχίας ή αποτυχίας -όλα μέρη της συνολικής δομής της ζωής; Διότι, όσα συνέβησαν σε εμάς, ασχέτως με το πόσο ευχάριστα ή τραγικά ή απίθανα ήταν, έπρεπε να συμβούν. Έπρεπε να συμβούν γιατί συνέβησαν και τίποτα δεν μπορεί να το αλλάξει.

Η αποδοχή είναι ένας από τους παγκόσμιους νόμους της ζωής -η πιο δημιουργική, θετική και ευφυής στάση που μπορούμε να πάρουμε σε οποιαδήποτε στιγμή ή εμπειρία. Η αντίσταση είναι μάταιη. (Και εξαντλητική!) [...] To σκασμένο λάστιχο όταν έχουμε καθυστερήσει σε μια σημαντική συνάντηση μπορεί να καταλήξει να μας σώσει από ένα μοιραίο δυστύχημα στην επόμενη διασταύρωση -ή μπορεί να μας οδηγήσει σε αυτό. Το ζήτημα είναι ότι δεν το γνωρίζουμε. Έχοντας καταλάβει αυτό, σταματάμε να παίζουμε τον ρόλο του Θεού.

Οι αγώνες της ζωής μας προσφέρουν καλύτερες στιγμές μάθησης. Η πίστη είναι το θάρρος να ζει κανείς σαν τα πάντα να συμβαίνουν για το ανώτερο καλό μας και τη διδαχή μας. Έτσι, όποτε αντιστεκόμαστε στην πραγματικότητα ή αντιμετωπίζουμε προκλήσεις, μπορούμε να θυμίζουμε στον εαυτό μας: "καλή τύχη; κακή τύχη; ποιος ξέρει;" Αυτή η προοπτική μπορεί να μας βοηθήσει να χαλαρώσομε περισσότερο γύρω από το θέμα της ζωής, της πίστης και του μυστηρίου. Διότι, απλώς δεν ξέρουμε.

Το άλμα

2010-10-11T19:51:00.003+03:00

Κάνε ἅλμα πιὸ γρήγορο ἀπὸ τὴ φθορὰ.

Από τη «Μαρία Νεφέλη» του Οδυσσέα Ελύτη, εκδόσεις Ίκαρος

Η ιστορία ενός μολυβιού

2010-10-02T16:53:00.001+03:00

Το παιδί κοιτούσε τη γιαγιά του που έγραφε ένα γράμμα. Κάποια στιγμή τη ρώτησε:

- Γράφεις μια ιστορία που συνέβη σε εμάς; Και μήπως είναι μια ιστορία για μένα;

Η γιαγιά σταμάτησε να γράφει, χαμογέλασε και είπε στον εγγονό της:
- Όντως γράφω για σένα, Ωστόσο, αυτό που είναι πιο σημαντικό κι από τις λέξεις είναι το μολύβι που χρησιμοποιώ. Θα ήθελα, όταν μεγαλώσεις, να γίνεις σαν κι αυτό.

Το παιδί, περίεργο, κοίταξε το μολύβι και δεν είδε τίποτα το ιδιαίτερο.
- Αφού είναι το ίδιο με όλα τα μολύβια που έχω δει στη ζωή μου!

- Όλα εξαρτώνται από τον τρόπο τον οποίο βλέπεις τα πράγματα. Το μολύβι έχει πέντε ιδιότητες, τις οποίες αν καταφέρεις να διατηρήσεις, θα είσαι πάντα ένας άνθρωπος που θα βρίσκεται σε αρμονία με τον κόσμο.

Πρώτη ιδιότητα: Μπορείς να κάνεις μεγάλα πράγματα, αλλά δεν πρέπει να ξεχνάς ποτέ ότι υπάρχει ένα Χέρι το οποίο καθοδηγεί τα βήματά σου. Αυτό το χέρι το λέμε "Θεό" και Εκείνος πρέπει να σε καθοδηγεί πάντα σύμφωνα με το θέλημά Του.

Δεύτερη ιδιότητα: Πότε-πότε πρέπει να σταματάω να γράφω και να χρησιμοποιώ την ξύστρα. Αυτό κάνει το μολύβι να υποφέρει λίγο, αλλά στο τέλος είναι πιο μυτερό. Έτσι, μάθε να υπομένεις ορισμένες δοκιμασίες γιατί θα σε κάνουν καλύτερο άνθρωπο.

Τρίτη ιδιότητα: Το μολύβι μας επιτρέπει πάντα να χρησιμοποιούμε γόμα για να σβήνουμε τα λάθη. Κατάλαβε ότι το να διορθώνουμε κάτι που κάναμε δεν είναι απαραίτητα κακό, αλλά σημαντικό για να παραμένουμε στο δρόμο του δικαίου.

Τέταρτη ιδιότητα: Αυτό που έχει στην ουσία σημασία στο μολύβι δεν είναι το ξύλο ή το εξωτερικό του σχήμα, αλλά ο γραφίτης που περιέχει. Έτσι, να φροντίζεις πάντα αυτό που συμβαίνει μέσα σου.

Τέλος, η πέμπτη ιδιότητα του μολυβιού: Αφήνει πάντα ένα σημάδι. Έτσι, λοιπόν, να ξέρεις ότι ό,τι κάνεις στη ζωή σου θα αφήσει ίχνη και να προσπαθείς να έχεις επίγνωση της κάθε σου πράξης.

(Απόσπασμα του Paolo Coelho, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Ταχυδρόμος» της εφημερίδας «Τα Νέα»)

Πάει καιρός που είχα να διαβάσω κάποιο απόσπασμα του Paolo Coelho. Θεωρώ πως μετά τον Αλχημιστή αναλώνεται σε εμπορικές δημοσιεύσεις που του εξασφαλίζει η δημοσιότητα του πρώτου του βιβλίου. Για μένα η ιστορία ενός μολυβιού υπήρξε μια πολύ ευχάριστη έκπληξη που έφτασε τυχαία στα χέρια μου μέσω ενός πολύ καλού φίλου. Πέρα από τις ηθικοπλαστικές διδαχές ο συγγραφέας με απλότητα μεταφέρει την εικόνα που θα έπρεπε όλοι να έχουμε απέναντι στον εαυτό μας και στους άλλους. Την εικόνα ακριβώς ενός απλού μολυβιού.

Και με αυτό μπορεί κάποιος να γράψει αριστουργήματα ή πράγματα λιγότερο ή περισσότερο σημαντικά. Το σημαντικό ωστόσο είναι πως δεν πρέπει να ξεχνάς ποτέ ότι υπάρχει ένα Χέρι το οποίο καθοδηγεί τα βήματά σου. Αυτό το χέρι το λέμε "Θεό" και Εκείνος πρέπει να σε καθοδηγεί πάντα σύμφωνα με το θέλημά Του. Τα έργα σου είναι η έμπρακτη χημεία της ελευθερίας και της αγάπης Του. Αρκεί να το διαχειρίζεσαι σωστά.

Στη ζωή του καθενός πρέπει να θυμόμαστε πως κάποιες στιγμές χρειάζεται να σταματάω να γράφω και να χρησιμοποιώ την ξύστρα. Αυτό κάνει το μολύβι να υποφέρει λίγο, αλλά στο τέλος είναι πιο μυτερό. Έτσι, μάθε να υπομένεις ορισμένες δοκιμασίες γιατί θα σε κάνουν καλύτερο άνθρωπο. Δεν μπορώ να γράφω συνέχεια, να αφήνω ανεξάλειπτα πάντοτε το αποτύπωμά μου στην ιστορία. Δε γίνεται. Η αναψυχή είναι αυτή ακριβώς η προετοιμασία για να συνεχίσω να είμαι δημιουργικός. Να ενεργώ και αντέχω.

Επιπλέον το μολύβι μας επιτρέπει πάντα να χρησιμοποιούμε γόμα για να σβήνουμε τα λάθη. Το να διορθώνουμε κάτι που κάναμε δεν είναι απαραίτητα κακό, αλλά σημαντικό για να παραμένουμε στο δρόμο του δικαίου. Χρειάζεται να σβήνεις ό,τι δεν σε κάνει καλύτερο ως άνθρωπο, να έχεις τη δύναμη να πας παραπέρα. Να σβήνεις ό,τι βαραίνει τη συνείδησή σου, ό,τι έχεις μετανιώσει που το έκανες. Και βέβαια θέλει πολύ θάρρος και εμπιστοσύνη για κάτι τέτοιο. Η γόμα όμως, ευτυχώς, θα υπάρχει πάντα δίπλα σου.

Πολλές φορές κρίνουμε τους άλλους ή και τον ίδιο μας τον εαυτό κυρίως από αυτό που βλέπουμε, από αυτό που μπορούμε να δούμε. Ξεχνάμε επιδεικτικά πως το ουσιαστικό είναι και θα παραμένει αόρατο στα μάτια, και οι χαρακτηρισμοί μας θα πρέπει να είναι λιγότερο εύκολοι για πράγματα και πρόσωπα που δεν κάναμε ποτέ το δρόμο μέσα τους. Αυτό άλλωστε που έχει στην ουσία σημασία στο μολύβι δεν είναι το ξύλο ή το εξωτερικό του σχήμα, αλλά ο γραφίτης που περιέχει. Έτσι, αξία έχει να φροντίζεις πάντα αυτό το θαύμα που συμβαίνει μέσα σου.

Τέλος, όπως κι αν ζεις θα πρέπει να μην ξεχνάς ποτέ πως το μολύβι αφήνει πάντα ένα σημάδι. Έτσι, λοιπόν, να ξέρεις πως ό,τι κάνεις στη ζωή σου θα αφήσει ίχνη και να προσπαθείς να έχεις επίγνωση της κάθε σου πράξης. Το τραγικό είναι να σημαδέψεις με τέτοιο τρόπο τη ζωή κάποιου που ενώ θέλει να μη μπορεί να σβήσει το πέρασμά σου. Το θεϊκό από την άλλη είναι να μη σβήνει ποτέ το πέρασμά σου από τη ζωή κάποιου που δε θέλει ποτέ να σε ξεχάσει.

Προσοχή στα μολύβια μας λοιπόν. Για ό,τι γράφουμε κι ό,τι δεν γράφουμε.

Ευγνωμοσύνη

2010-09-24T15:38:00.004+03:00

Πιστεύεις στα όνειρα;
— Πάει καιρός που δεν τα πιστεύω.
Κι εγώ απ' τ' όνειρο έχω ξυπνήσει
και πατώ στέρεα στη γη.
Κι όμως!

Και τι απέγινε ο ονειροκρίτης που σου χάρισα;
— Είναι πολύς καιρός που άνοιξα, καλέ μου,
το θυμητάρι εκείνο για τελευταία φορά.
Δεν κέρδισα, η έρμη, τίποτα στη ζωή,
εκτός μόνο από θλίψη.
Και λίγα δάκρυα από πάνω.
Κι όμως!

Και τι λεν γι' αυτό οι ποιητές;
— Αυτοί λεν μόνο ψέματα!
Ήξερα έναν.
Ποτέ δεν έβλεπε τίποτα στον ύπνο του,
πάντα σχεδόν κοιμότανε σαν ψόφιος.
Όμως όταν ξυπνούσε το πρωί
κι έβαζε τις παντόφλες του,
διηγόταν ένα εξαίσιο όνειρο.

Εγώ κοιμάμαι άσχημα αρκετά
κι όταν με παίρνει ο ύπνος,
βρίσκομαι σ' ένα περιβάλλον αλλόκοτο τελείως.
Κάποτε με τρομάζει
και στην καλύτερη περίπτωση δεν είναι ευχάριστο.
Ποτέ στον ύπνο μου δεν περπάτησα
ανάμεσα σε ρόδα.
Κι όμως!

Παρ' όλα αυτά ευγνωμονώ τη νύχτα
για τις σπάνιες στιγμές
που μέσα στη σιωπή της και μέσα στο σκοτάδι της
συναντώ τους νεκρούς
που αγάπησα στη ζωή μου.

Από τη «Γλυκειά συμφορά της ποίησης» του Jaroslav Seifert, εκδόσεις Ποταμός

Συγχώρα με, Αγάπη μου, που ζούσα πριν να σε γνωρίσω

2010-09-18T09:13:00.007+03:00

Ἤξερες νὰ δίνεσαι ἀγάπη μου...
Δινόσουνα ὁλάκερη
καὶ δὲν κράταγες γιὰ τὸν ἑαυτό σου
παρὰ μόνο τὴν ἔγνοια
ἂν ὁλάκερη ἔχεις δοθεῖ...
Ὅλα μπορούσανε νὰ γίνουνε
στὸν κόσμο ἀγάπη μου
τότε πού μου χαμογελοῦσες...
Γιατί πρὶν μπεῖς ἀκόμα στὴ ζωή μου
εἶχες πολὺ ζήσει μέσα στὰ ὄνειρά μου
ἀγαπημένη μου..
Μὰ καὶ τί νὰ πεῖ κανείς...
Ὅταν ὁ κόσμος εἶναι τόσο φωτεινὸς
καὶ τὰ μάτια σου τόσο μεγάλα...
Στὴν πιὸ μικρὴ στιγμὴ μαζί σου
ἔζησα ὅλη τη ζωή...
Θὰ ξαναβρεθοῦμε μία μέρα
καὶ τότε ὅλα τὰ βράδια
κι ὅλα τὰ τραγούδια θάναι δικά μας...
Θάθελα νὰ φωνάξω τ'ὀνομά σου,ἀγάπη,
μ' ὅλη μου τὴ δύναμη...
Νὰ τὸ φωνάξω τόσο δυνατὰ
ποῦ νὰ μὴν ξανακοιμηθεῖ κανένα ὄνειρο στὸν κόσμο,
καμιὰ ἐλπίδα νὰ μὴ πεθάνει...
Θέ μου πόσο ἦταν ὄμορφη
σὰν ἕνα φωτισμένο δέντρο
μία παλιὰ νύχτα τῶν Χριστουγέννων
Συχώρα μέ, ἀγάπη μου,
ποῦ ζοῦσα πρὶν νὰ σὲ γνωρίσω...
Μισῶ τὰ μάτια μου,
ποῦ πιὰ δὲν καθρεφτίζουν τὸ χαμόγελό σου...
Θὰ σ' ἀκούω σὰν τὸν τυφλὸ ποὺ κλαίει,
ἀκούγοντας μακριὰ τὴ βουὴ μίας μεγάλης γιορτῆς
σ' ἀναζητάω σὰν τὸν τυφλό,
ποῦ ψάχνει νὰ βρεῖ τὸ πόμολο τῆς πόρτας
σ'ἕνα σπίτι που' πιάσε φωτιά,
ἅ, γιὰ νὰ γεννηθεῖς ἐσὺ
κι ἐγὼ γιὰ νὰ σὲ συναντήσω
γὶ αὐτὸ ἔγινε ὁ κόσμος...
Κι ἐσύ, ἀγαπημένη, ὅταν μὲ διώχνεις,
κλείνεις ἔξω ἀπ' τὴν πόρτα σου
ἕναν ὁλάκερο πικραμένο κόσμο...
Κι ὅταν δὲν πεθαίνει ὁ ἕνας γιὰ τὸν ἄλλον,
εἴμαστε κιόλας νεκροί...
Ἂν βροῦν ἕναν ἄνθρωπο νεκρὸ
ἔξω ἀπ' τὴν πόρτα σου,
ἐσὺ θὰ ξέρεις,
πῶς πέθανε σφαγμένος
ἀπ' τὰ μαχαίρια τοῦ φιλιοῦ,
ποῦ ὀνειρευότανε γιὰ σένα...
Ποδοπάτησε μέ,
νὰ ἔχω τουλάχιστον τὴν εὐτυχία
νὰ μ'ἀγγίζεις...

Από τα Ποιήματα του Τάσου Λειβαδίτη, εκδόσεις Κέδρος

Αντικαταπληκτικά

2010-09-14T17:51:00.003+03:00

Βάδιζα προς το σπίτι σιγοτραγουδώντας τους στίχους του Παυλίδη από το Αντικαταπληκτικά. Ο σημερινός αγιασμός ήταν μαρτύριο. Ο παπάς άργησε μια ώρα, ο διευθυντής φλυαρούσε χωρίς να τον ακούει κανένας, οι καθηγητές σώνει και καλά να μας δώσουν βιβλία, αύριο πεντάωρο. Καταπληκτικά!

Φέτος που θα πάω στην Τρίτη Λυκείου νιώθω επιτέλους πως θα ελευθερωθώ από την τυραννία των βασανιστικών σχολικών χρόνων. Επιτέλους στο τέλος του χρόνου θα αρχίσει η ζωή μου, χωρίς άγχος, χωρίς πίεση χωρίς έγνοιες και σκοτούρες. Καταπληκτικά!

Η τελευταία χρονιά στο σχολείο θα είναι μέσα στο κέφι αφού εδώ θα χαλαρώνω από το διάβασμα του φροντιστηρίου, εδώ θα περνάω τις ώρες μου ανάμεσα σε επαγγελματίες καθηγητές και αδιάφορους συμμαθητές. Θα πάμε και πενταήμερη, θα ξεδώσω, θα πιω, μπορεί και να πάω με καμία, θα καπνίσω, τη σημασία έχει πού θα πάμε; Παντού είναι τρέλα στην πενταήμερη και φέτος είναι η χρονιά μου. Καταπληκτικά!

Τελευταία τάξη, τελευταίος αγιασμός. Ως το τέλος αυτής της χρονιάς θα γίνω σαΐνι στο σκονάκι, στην αδιαφορία, στη καταστροφή και στη καλοπέραση. Για σεβασμό και αρχές δε μιλώ. Θα με περάσουν για βλάκα. Ο μπαμπάς λέει πως άμα δουλέψω και βελτιώσω αυτά τα προσόντα θα ανέβω πολύ ψηλά στην κοινωνία και δε θα δυσκολευτεί να με βάλει μετά στη θέση που του έταξε ο βουλευτής που ψηφίζει. Καταπληκτικά!

Γιατί να κάνω πως διαβάζω φέτος; Τώρα με θυμήθηκαν όλοι; Τώρα μου λένε πως πρέπει να βάλω τα δυνατά μου, να νιώσω σημαντικός, να πληρώνω στα ιδιαίτερα και στα φροντιστήρια για να μου λένε επί πληρωμή πως αξίζω, να μου μάθουν τα πάντα εκτός από τη ζωή που αξίζει να ζω, να με κάνουν στο τέλος επιτυχόντα δίχως να μου έχουν μάθει τι σημαίνει επιτυχία. Θα γίνω φοιτητής. Αρκεί να γράψω και 0,9. Καταπληκτικά!

Φέτος είναι η τελευταία χρονιά που θα δω τους καθηγητές μου. Αυτούς που κάθε χρόνο με έκαναν να νιώθω χάρη που με περνάνε στην επόμενη τάξη, αυτούς που ποτέ δεν μου μίλησαν με χαμόγελο, ποτέ δεν έδειξαν την καρδιά τους, ποτέ δεν διακινδύνεψαν το παραμικρό για να γίνω καλύτερος σαν άνθρωπος. Στα μάτια τους ήμουν μόνο ένας κακός μαθητής, το πρόβλημα της τάξης. Τίποτε άλλο. Αδιαφορούσαν για όλα τα δικά μου εκτός από τη κακή μου βαθμολογία. Τελευταία φορά που τους βλέπω. Καταπληκτικά!

Αυτή τη χρονιά θα ξαναμπώ σε αίθουσες με λίγους μαθητές, θα έχω ικανότατους δασκάλους, όλα τα τεχνολογικά μέσα θα κάνουν την εκπαίδευσή μου ποιοτικότερη, δε θα χρειαστεί να ξεπαραδιάζονται οι δικοί μου στα φροντιστήρια, δεν θα έχω καταλήψεις, αποχές, απεργίες. Είμαι ευλογημένος! Ζω στον εκπαιδευτικό Παράδεισο της Ευρώπης. Καταπληκτικά!

Στη ζωή κάποια πράματα τελειώνουν το ίδιο άσχημα όσο αρχίζουν κι άλλα αρχίζουν ενώ ξέρεις ήδη το τέλος. Ανάποδα. Καλή αρχή! Σε όλα τα καταπληκτικά του εκπαιδευτικού μας συστήματος η ευχή είναι μία: καλή αντικαταπληκτική αρχή!

Τι έμαθα κοντά σου...

2010-09-12T22:02:00.000+03:00

Ξέφυγα πετώντας

2010-08-27T19:30:00.003+03:00

Από τον κύκλο τον βαρυπενθή ξέφυγα πετώντας.

Ρήση των Προσωκρατικών φιλοσόφων, από το έργο της Ελένης Λαδιά "Τα άλση της Περσεφόνης", εκδόσεις Αρμός

Ποιος φοβάται;

2010-08-22T12:47:00.001+03:00

Η θητεία του καλοκαιριού

2010-08-17T12:16:00.002+03:00

Τὸ σταφύλι αὐτὸ ποὺ δίψασε ἡ ψυχὴ
Γεμισμένη ἀπτόητο ἄνεμο
Ἡ θητεία τοῦ καλοκαιριοῦ
Στὰ πεῦκα καὶ στὰ κύματα
Ἕνας ἔρωτας ἄσπρος καὶ γλαυκὸς

Μὲ γυμνὲς ὧρες
Ποῦ κρατᾶν στὰ δάχτυλα τὴν ὕπαρξη
Κυματιστὴ
Ξεφυλλισμένη
Ἐλεύθερη
Σὰν φῶς
Στὰ πλατιὰ ἐνδόμυχα δώματα.

Από τους «Προσανατολισμούς» του Οδυσσέα Ελύτη, εκδόσεις Ίκαρος

Τα φτερά είναι για να πετάς

2010-07-28T21:27:00.003+03:00

Στη ζωή μας πολλές φορές χρειάζεται να κάνουμε νέα άλματα και αναζητήσεις που ξεκινάνε πάντα με το πρώτο μικρό βήμα. Συνήθως αμφιβάλλουμε, φοβόμαστε το άγνωστο, το τί θα συναντήσουμε, πως θα ανταπεξέλθουμε στις νέες συνθήκες και στο νέο περιβάλλον. Δηλαδή φοβόμαστε το ρίσκο και την αποτυχία.

Η αλήθεια είναι όμως, πως πρέπει να επιλέξουμε, και αν θέλετε: να "παίζουμε" αυτό το παιχνίδι. Μπορεί να χάσουμε, μπορεί να κερδίσουμε, αλλά το μόνο σίγουρο είναι πως θα μάθουμε, θα αναζητήσουμε, θα ψάξουμε και το μόνο σίγουρο είναι πως θα αποκομίσουμε την εμπειρία ότι προσπαθήσαμε, και δεν μείναμε μόνο στις σκέψεις του νου.

Πρέπει να επιλέξουμε, αν θα αναλωνόμαστε στα ίδια και στα ίδια ή εάν θα ξανανοιχτούμε σε νέα ταξίδια.

Η επιλογή είναι δική μας, όπως άλλωστε η απόφαση και το ταξίδι. Τα φτερά μας λοιπόν, είναι για να πετάμε και όχι για να φαντάζουν όμορφα πάνω μας... ας τα ξεδιπλώσουμε και ας επιχειρήσουμε το ταξίδι....
Τα φτερά είναι για να πετάς....

Από το «Να σου πω μια ιστορία» του Jorge Bucay, εκδόσεις Opera

Πολλές φορές το δίλλημα, σαν τοίχος, ορθώνεται ενώπιον σου ισχυρό και ψηλό. Κάνω το σωστό; Θα κάνω το σωστό; Και αυτό σε αδρανοποιεί. Η αντικατάσταση της δράσης από τη σκέψη. Η αδυναμία να σβήσεις μόνος σου τα ερωτηματικά.

Όπως όμως όλα τα μεγάλα ταξίδια, όλες οι συναρπαστικές στη ζωή μας περιπέτειες, έτσι και οι σημαντικές αποφάσεις ξεκινούν από ένα μικρό, από το πρώτο βήμα. Δεν είναι σίγουρο πως θα σε οδηγήσει στο επιθυμητό αποτέλεσμα. Ίσα ίσα. Μπορεί και να σε καταστρέψει, να σε πληγώσει ή να σε θανατώσει ακόμη. Σημασία όμως έχει η ευχαρίστηση και η χαρά με τις οποίες θα μπαίνεις στους «πρωτοειδωμένους λιμένας» του Καβάφη, μαζεύοντας «ηδονικά μυρωδικά κάθε λογής». Το ταξίδι, τα πρόσωπα που συνάντησες, τα μέρη, ό,τι αγάπησες, οι σχέσεις σου με τους ανθρώπους θα είναι για σένα τα ομορφότερα ταξίδια. Με ένα χρέος μόνο δικό σου˙ να τα γυρέψεις. Να κάνεις το πρώτο βήμα. Να γίνεις ταξιδευτής ώσπου να βρεις λιμάνι.

Το ρίσκο δεν φοβίζει τους περισσότερους. Σχεδόν όλοι αγαπάμε το άγνωστο, κολακευόμαστε από το διαφορετικό, προβάλλουμε στοιχεία που θα θέλαμε να έχουμε σε άλλους, καλύπτουμε αρκετές από τις αδυναμίες μας με το ρίσκο. Δεν το φοβόμαστε. Την αποτυχία φοβόμαστε. Και γι’ αυτό δεν κάνουμε βήμα έξω από την ασφάλεια του δικού μας χώρου. Η αποτυχία όμως είναι τόσο σίγουρη, τόσο φυσιολογική και τόσο «μέσα» στη ζωή που θα ήταν τουλάχιστον αφελές να την παραθεωρήσουμε. Πόσα και πόσα πρόσωπα δεν θα γνωρίζαμε ποτέ, πόσες σχέσεις θα έμεναν ανολοκλήρωτες εάν μας κυρίευε ο φόβος της αποτυχίας. Χρειάζεται τέτοια εμπιστοσύνη και αηδία προς τη δειλία που να μπορείς να κάνεις την πτώση στο κενό χωρίς αλεξίπτωτο και να μη σκέφτεσαι τίποτα. Ναι, μπορεί και να φας τα μούτρα σου, για να βρεις όμως τους μεγαλύτερους επίγειους θησαυρούς χρειάζεται η εμπιστοσύνη να το κάνεις. Όπως και στην αγάπη. Ακριβώς το ίδιο. Αλλιώς θα απομείνεις μόνος ή θα αγαπάς μόνο τον εαυτό σου. Το ταξίδι θα είναι τόσο μικρό και τόσο περιορισμένο. Οι χώρες όμως στα πρόσωπα των άλλων ανθρώπων, η γεωγραφία του κορμιού τους, η ιστορία της μοίρας τους, ο καιρός μέσα από τα μάτια τους, τα αληθινά ταξίδια δηλαδή στους αληθινούς χάρτες, δεν θα τα κάνεις ποτέ δίχως να πραγματοποιήσεις το πρώτο βήμα ακόμη και προς την αποτυχία. Είναι πολύ απλό.

Ο Jorge Bucay από τη πλευρά του τονίζει αυτή μας την αέρινη φύση. Αυτό το μισό του εαυτού μας που φορά στα φτερά αγγέλου ίσα ίσα για να κοροϊδεύει και να διαφοροποιείται από τον άλλο μισό εαυτό μας, το διάβολο, που θέλει να μας πείσει πως το ψέμα είναι αλήθεια. Να μας πείσει πως ταξίδια δεν υπάρχουν, πως όταν οι άνθρωποι ταξιδεύουν πάνε από τη μια χώρα στην άλλη ή από τη μια πόλη στην άλλη, αυτού του εαυτού που δεν μπορεί αν βλέπει τα πράγματα ιδωμένα από άλλη θέα, που όλος ο κόσμος περιορίζεται στο πρόσωπό μας. Και γι’ αυτό ο κόσμος μας, οι ιστορίες, η ομορφιά του κόσμου παραμένει φτωχή.

Απόψε κιόλας δοκίμασε να κουνήσεις τα φτερά σου. Έλα να σου δείξω εγώ ή ο διπλανός σου, αυτός που αγαπάς και σ’ αγαπάει πώς είναι να πετάς. Πώς είναι να μετράς αλλιώς την απόσταση, αλλιώς το χρόνο, αλλιώς την ομορφιά. Κάνε σήμερα την πρώτη κίνηση. Αυτή τη στιγμή. Κάνε την εκτροπή στο μυαλό και στη ζωή σου. Τη ζωή, ξέρεις, τη ζούμε, δεν τη σκεφτόμαστε.

Και μην ξεχνάς δυο πράγματα. Αυτό που λέει ο συγγραφέας για τα φτερά είναι η πρώτη αλήθεια. Τα φτερά δεν τα έχουμε για να δείχνουμε ομορφότεροι. Αυτό είναι κατάντια κι αυτολύπηση στο πεπρωμένο μας. Τα φτερά είναι για να πετάμε ελεύθερα για τα ταξίδια που αξίζουν όσο τίποτα. Τη δεύτερη αλήθεια την αντιγράφω από την Αμοργό του Νίκου Γκάτσου. «Οἱ ταξιδευτὲς τῶν Ἰνδιῶν ἔχουν περισσότερα νὰ σᾶς ποῦν ἀπὸ τοὺς βυζαντινοὺς χρονογράφους». Ταξίδεψε. Βγες από τον εαυτό σου κι εμπιστεύσου. Ακόμη κι αν φας τα μούτρα θα είναι πάντα κάποιος δίπλα σου που να σε αγαπά αληθινά. Κι αυτό είναι το μισό ταξίδι της ευτυχίας. Το άλλο μισό είναι το δικό σου ταξίδι προς αυτόν.

Κούνα τα φτερά σου. Μη γελιέσαι. Τα φτερά είναι για να πετάς...

Όλα τα πήρε το καλοκαίρι

2010-07-25T20:58:00.003+03:00

Ὅλα τὰ πῆρε τὸ καλοκαίρι
τ' ἄγριο μαλλί σου στὴν τρικυμία
τὸ ραντεβού μας ἡ ὥρα μία
Ὅλα τὰ πῆρε τὸ καλοκαίρι
τὰ μαῦρα μάτια σου τὸ μαντίλι
τὴν ἐκκλησούλα μὲ τὸ καντήλι
Ὅλα τὰ πῆρε τὸ καλοκαίρι
κι ἐμᾶς τοὺς δυὸ χέρι μὲ χέρι

Ὅλα τὰ πῆρε τὸ καλοκαίρι
μὲ τὰ μισόλογα τὰ σβησμένα
τὰ καραβόπανα τὰ σχισμένα
Μὲς στὶς ἀφρόσκονες καὶ τὰ φύκια
ὅλα τὰ πῆρε τὰ πῆγε πέρα
τοὺς ὅρκους ποὺ ἔτρεμαν στὸν ἀέρα
Ὅλα τὰ πῆρε τὸ καλοκαίρι
κι ἐμᾶς τοὺς δυὸ χέρι μὲ χέρι.

Από το έργο: «Τα ρω του έρωτα» του Οδυσσέα Ελύτη, εκδόσεις Ίκαρος

Θέλω να με κάνεις τηλεόραση(Αφιέρωση στους πολυάσχολους γονείς...)

2010-07-02T11:59:00.003+03:00

Έκθεση από μαθητή Δευτέρας δημοτικού με θέμα:
" ΤΙ ΘΕΛΩ ΝΑ ΖΗΤΗΣΩ ΑΠΟ ΤΟ ΘΕΟ".

Θεέ μου, απόψε σου ζητάω κάτι που το θέλω πάρα πολύ.
Θέλω να με κάνεις τηλεόραση.
Θέλω να πάρω τη θέση της τηλεόρασης που είναι στο σπίτι μου.
Να έχω το δικό μου χώρο.
Να έχω την οικογένειά μου γύρω από εμένα.
Να με παίρνουν σοβαρά όταν μιλάω. Θέλω να είμαι το κέντρο της προσοχής και να με ακούνε οι άλλοι χωρίς διακοπές ή ερωτήσεις.
Θέλω να έχω την ίδια φροντίδα που έχει η τηλεόραση όταν δεν λειτουργεί.
Όταν είμαι τηλεόραση θα έχω την παρέα του πατέρα μου όταν έρχεται σπίτι απ’ τη δουλειά ακόμα κι αν είναι κουρασμένος.
Και θέλω τη μαμά μου να με θέλει όταν είναι λυπημένη και στεναχωρημένη, αντί να με αγνοεί...
Θέλω τ’ αδέρφια μου να μαλώνουν για το ποιος θα περνάει ώρες μαζί μου. Θέλω να νιώθω ότι η οικογένειά μου αφήνει τα πάντα στην άκρη πότε πότε, μόνο και μόνο για να περάσει λίγο χρόνο με μένα.
Και τελευταίο, κάνε με έτσι ώστε να τους κάνω όλους ευτυχισμένους και χαρούμενους.
Θεέ μου δε ζητώ πολλά. Θέλω μόνο να γίνω σαν μια τηλεόραση!

Ερείπια της Παλμύρας

2010-06-26T23:40:00.003+03:00

Ὅσο περνᾶ ὁ καιρὸς καὶ κάνω ἕνα προχώρημα
βαθύτερο μὲς στὴν παραδοχή, τόσο καταλαβαίνω
γιατί βαραίνεις κι’ ἀποχτᾶς τὴ σημασία
ποὺ δίνουν στὰ ἐρείπια οἱ ἄνθρωποι. Ἐδῶ ποὺ ὅλα
σκουπίζονται, τὰ μάρμαρα κι’ οἱ πέτρες κι’ ἡ ἱστορία
μένεις ἐσὺ μὲ τὴν πυρακτωμένη σου πνοὴ γιὰ νὰ θυμίζεις
τὸ πέρασμα ἀνάμεσα στὴν ὀμορφιά, τὴ μνήμη
ἐκείνου ποὺ ἐσίγησε ἀνεπαίσθητα ἐντός μου
σφαδάζοντας στὴν ἴδια του κατάρρευση κι’ ἀκόμα
τοὺς ἄλλους ποὺ ἀνύποπτοι μὲς σὲ βαθὺν ὕπνο διαρρέουν.
Ὅσο περνᾶ ὁ καιρὸς καὶ προχωρῶ βαθύτερα
στὸ ἀκίνητο φθινόπωρο ποὺ μαλακώνει πλένοντας
μὲ φῶς τὰ πεζοδρόμια, τόσο βλέπω
στὴ χρυσωμένη δωρεὰ τοῦ ἥλιου μιὰ ἐγκατάλειψη
γιὰ ὅσα περιμένω καὶ δὲν πῆρα, γιὰ ὅσα
μοῦ ζήτησαν κι’ ἀρνήθηκα μὴ ἔχοντας, γιὰ ὅσα
μοιράστηκα ἀπερίσκεπτα καὶ μένω
ξένος καὶ κουρελιάρης τώρα.
Μὰ ὅταν μὲς στὴ θρυμματισμένη θύμηση ἀναδεύω
ἐρείπια, βρίσκω ἀπόκριση βαθιὰ γιατί τὰ μάρμαρα
κι’ οἱ πέτρες κι’ ἡ ἱστορία μένουν γιὰ νὰ θυμίζουν
τὸ πέρασμά σου ἀνάμεσα στὴν ὀμορφιὰ – ἀπόκριση κρυφὴ
γιὰ ὅσα περιμένω καὶ δὲν πῆρα.

Από την συλλογή «O θάνατος του Μύρωνα» του Νίκου-Αλέξη Ασλάνογλου, εκδ. Διαγώνιος

Τα ερείπια της Παλμύρας αποτελούν κατ’ ουσία ένα ποίημα για τη σημασία που δίνουν στα ερείπια οι άνθρωποι, για τα ερείπια της ζωής μας. Η Παλμύρα υπήρξε κατά την αρχαιότητα σημαντική πόλη της κεντρικής Συρίας. Για αιώνες ήταν ζωτικός σταθμός για τα καραβάνια που διέσχιζαν τη Συριακή έρημο και ήταν γνωστή ως η «Νύμφη της Ερήμου». Για την μυθολογία υπήρξε τόπος που φιλοξενούσε μια από τις εισόδους Του Άδη.

Ο Ασλάνογλου ατενίζει τη ζωή του ήρωα του και τώρα που προχώρησε ο καιρός και νιώθει να έχει κάνει βήμα βαθύτερο μες στην παραδοχή του επικείμενου θανάτου, τον καιρό που όλα σκουπίζονται, βλέπει αυτή την αγαπημένη του Πόλη, το αλλοτινό πλούσιο κέντρο των καραβανιών να έχει μετατραπεί σε ερείπιο. Ερείπιο, αλλά ταυτόχρονα αγαπημένο θυμητάρι των καιρών που ήταν, εξαιτίας της, ευτυχισμένος. Αυτός κρατά ό,τι οι άλλοι αδυνατούν να δουν.

Αφήνει στους άλλους τους ανύποπτους επισκέπτες των λίγων στιγμών και των ανεπαίσθητων εντυπώσεων τα μάρμαρα τις πέτρες και την ιστορία και κρατά για τον εαυτό του την πυρακτωμένη της πνοὴ για να του θυμίζει το πέρασμα ανάμεσα στην ομορφιά, τη μνήμη εκείνου που εσίγησε ανεπαίσθητα εντός του σφαδάζοντας στην ίδια του κατάρρευση. Αυτό που χάθηκε δεν είναι, δεν μπορεί να είναι το ίδιο για όλους τους ανθρώπους. Η απώλεια όπως και η ευτυχία δεν μετριέται για όλους το ίδιο. Ο άλλος αφήνει ερείπια, ο άλλος τη ζωή του.

Ο ήρωας συνεχίζει τη ζωή του προχωρώντας βαθύτερα, γερνώντας, στο ακίνητο φθινόπωρο βλέπει στη δωρεά του ήλιου την εγκατάλειψη. Την εγκατάλειψη αυτή που έκανε την πλούσια Παλμύρα ερείπια στα μάτια ανύποπτων επισκεπτών. Αυτό που ο ίδιος κάποτε λάτρευε έγινε τώρα από αντικείμενο λατρείας, φτηνό μπακίρι στα παζάρια των ξένων αναγκών, έγινε κάτι πεπαλαιωμένο, δίχως ομορφιά, δίχως χρήση, δίχως αγάπη.

Ο Ασλάνογλου βάζει την εγκατάλειψη του ήρωα του σαν ένα μαχαίρι που κόβει τον καιρό στα δύο. Βάζει την εγκατάλειψη σαν ένα μεγάλο ερωτηματικό, ένα τεράστιο ανανταπόδοτο παράπονο, μια πλησμονή ανεκπλήρωτη, που άλλαξε τη μοίρα του και τον ίδιο. Η περιγραφή του ποιητή είναι συγκλονιστική. «Μια εγκατάλειψη για όσα περιμένω και δεν πήρα, για όσα μου ζήτησαν κι’ αρνήθηκα μη έχοντας, για όσα μοιράστηκα απερίσκεπτα και μένω ξένος και κουρελιάρης τώρα». Για όλα όσα έγινε χωρίς την Παλμύρα, ζώντας ως ξένος και κουρελιάρης σε πόλεις που δεν αγάπησε ποτέ βαθιά όπως αγάπησε εκείνη. Ζώντας σε αυτήν ήταν κάποιος, ζώντας έξω από αυτή δεν ήταν κανείς. Τώρα που η Παλμύρα κατήντησε ερείπια αυτό που του θυμίζει το πρόσωπό του ήταν οι μέρες που έζησε στην ακμή της. Πριν την εγκαταλείψει και πριν τον εγκαταλείψει. Όλα έξω από αυτή τη σχέση έγιναν ερείπια.

Άλλην ελπίδα, άλλο τίποτε να τον κρατά στη ζωή δεν έχει παρά τη θύμησή της. Έτσι λοιπόν αναδεύοντας ο ίδιος μες στη θρυμματισμένη θύμηση μέσα από τα ερείπια των πολλών, αυτός ακούει τη βαθιά απόκριση, αυτό το ανεξάλειπτο, αυτό το κάτι μεταξύ των ανθρώπων που δεν χάνεται ποτέ και μένει πάντα για «να θυμίζουν το πέρασμά σου ανάμεσα στην ομορφιά – απόκριση κρυφή για όσα περιμένω και δεν πήρα».

Την επόμενη φορά που ως επισκέπτες με το εισιτήριο στο χέρι επισκεφτούμε κάποια Παλμύρα, ας αναλογιστούμε πως κάτω από τα ερείπια και τα μάρμαρα υπάρχει ένα μεγαλείο αλλοτινό που μεταμόρφωνε τους ανθρώπους. Υπάρχει η μεταμορφωτική σχέση που χωράει σε δυο ζωές ή αν προτιμάτε χωρούν τόσα μάρμαρα και τόσα ερείπια σε δυο ζωές. Υπάρχει, ανύποπτε κοιμισμένε μου επισκέπτη, «τὸ πέρασμά ἀνάμεσα στὴν ὀμορφιὰ – ἀπόκριση κρυφὴ γιὰ ὅσα περιμένω καὶ δὲν πῆρα». Μα εσύ τη σημασία αυτή δεν θα τη βρεις ποτέ. Για σένα η Παλμύρα θα είναι μόνο μάρμαρα κι ερείπια.

Ἐν ἑσπέρᾳ

2010-06-21T16:16:00.002+03:00

Πάντως δὲ θὰ διαρκούσανε πολύ. Ἡ πείρα
τῶν χρόνων μὲ τὸ δείχνει. Ἀλλ' ὅμως κάπως βιαστικὰ
ἦλθε καὶ τὰ σταμάτησεν ἡ Μοίρα.
Ἤτανε σύντομος ὁ ὡραῖος βίος.
Ἀλλὰ τί δυνατὰ ποὺ ἤσαν τὰ μύρα,
σὲ τί ἐξαίσια κλίνην ἐπλαγιάσαμε,
σὲ τί ἡδονὴ τὰ σώματά μας δώσαμε.
Μία ἀπήχησις τῶν ἡμερῶν τῆς ἡδονῆς,
μία ἀπήχησις τῶν ἡμερῶν κοντά μου ἦλθε,
κάτι ἀπ' τῆς νεότητός μας τῶν δυονῶ τὴν πύρα•
στὰ χέρια μου ἕνα γράμμα ξαναπῆρα,
καὶ διάβαζα πάλι καὶ πάλι ὡς ποὺ ἔλειψε τὸ φῶς.
Καὶ βγῆκα στὸ μπαλκόνι μελαγχολικά-
βγῆκα ν' ἀλλάξω σκέψεις βλέποντας τουλάχιστον
ὀλίγη ἀγαπημένη πολιτεία,
ὀλίγη κίνησι τοῦ δρόμου καὶ τῶν μαγαζιῶν.

Από τα Ποιήματα του Κωνσταντίνου Καβάφη, εκδόσεις Ίκαρος

Η δύναμη της αδυναμίας

2010-06-16T07:30:00.001+03:00

Προσποιήσου κι απόψε πως ζεις

2010-06-11T21:36:00.005+03:00

Προσποιήσου κι απόψε πως ζεις. Πως έζησες. Βγες έξω, διασκέδασε σαν τους πολλούς, άκου τα τραγούδια που θα’ χεις ξεχάσει πριν ακουστεί το επόμενο, πες πως περνάς καλά, άκου τις πληκτικές ιστορίες των άλλων με το μυαλό σου στην αυριανή σου εκδρομή. Διαβεβαίωσε τους γύρω σου πως παραμένεις νέος, τόσο ώριμος μα και τόσο νέος, οι άλλοι γερνάνε, εσύ απλά ωριμάζεις, τα γηρατειά είναι αρρώστια άλλων, πείσε τους πως εσύ δεν γερνάς, εσύ περνάς πολύ καλά για να γερνάς, παραμένεις νέος, μα τόσο νέος. Σήκωσε το ακουστικό, κάλεσε τον πρώτο αριθμό που θεωρείς διαθέσιμο, γίνετε δυο, τρεις, γίνετε χίλιοι δεκατρείς, απόψε, τα βράδια του καλοκαιριού πρέπει να διασκεδάζεις με χίλιους δεκατρείς, να βρίσκεσαι ανάμεσά τους, δίπλα τους, να διασκεδάζεις μαζί τους, εξαιτίας τους, τόσο αδιάφορα, τόσο περιττά, τόσο ξένα δίπλα τους.

Προσποιήσου και απόψε πως ζεις. Μίλα βιαστικά για όσα κατόρθωσες σήμερα, στις βιαστικές συναλλαγές σου, για το εύκολο ωράριο, για την ανέξοδη επαφή σου με τους ανθρώπους. Υπήρξες και σήμερα τόσο καλός, τόσο γενναιόδωρος, τόσο σοφότερος, τόσο πιο ψηλά από την μετριότητα και το τέλμα των πολλών, τόσο αξιαγάπητος, τόσο δραστήριος, τόσο αισιόδοξος. Ναι, θα μπορούσες απόψε να σώσεις όλο τον κόσμο. Αρκεί να σε έβλεπαν όλοι. Οι γύρω σου κι απόψε σε έχουν όλοι ανάγκη, κρατάνε τα καλά τους λόγια για να τ’ ακούσεις, δε μετράνε το χρόνο, το κέντρο του κόσμου τους, του κόσμου όλου είσαι μόνον εσύ.

Προσποιήσου και απόψε πως ζεις. Κάλεσε το ταίρι σου, πες του να έρθει να σε πάρει με το αμάξι, πρέπει να πάτε παραλιακή, να βρείτε τους χίλιους δεκατρείς, πρέπει να δουν όλοι τα νέα πανάκριβα ρούχα σου, τι θα’ σουν δίχως αυτά, τι θα’ σουν δίχως τα βλέμματά τους πάνω σου, τον θαυμασμό τους, τα τόσο όμορφα πανάκριβα ρούχα πάνω στην τόσο φτηνή ζωή σου. Καθίστε μαζί, φίλησέ τον/την κάθε τρία και σαράντα δύο, τρυφερά όπως στις διαφημίσεις, ψιθύρισέ του κάτι στο αυτί, χαμογέλασε για λίγο, ξαναγύρνα στη θέση σου, κάνε πως γελάς, πως διασκεδάζεις, πιες αργά το campari σου, ρίξε μια ματιά στα βλέμματα των θαυμαστών σου, πέρασαν τα τρία και σαράντα δύο πρέπει να τον/την ξαναφιλήσεις. Συνέχισε έτσι, πρέπει να μείνετε εδώ ως τις τρεις και δεκαεπτά ακριβώς, λίγο πριν αρχίσουν να αραιώνουν οι θαυμαστές.

Προσποιήσου και απόψε πως ζεις. Ρώτα τον εαυτό σου αν νιώθεις χαρούμενος και ό,τι κι αν σου πει εσύ άκουσε μόνο το ναι. Γράψε ένα σύντομο μήνυμα στο ταίρι σου πως και απόψε σου χάρισε τον Παράδεισο στο πιο in στέκι της παραλιακής, γράψε στη σελίδα σου στο facebook πως κι απόψε υπήρξες ζωντανός, πες το δυνατά να το ακούσουν όλοι, πιο δυνατά, μπας κι ακουστεί το ερωτηματικό στο τέλος κάθε σου σκέψης. Πρέπει όλοι να πειστούν, με φωτογραφίες, με λόγια, με εικόνες, με σχόλια πρέπει όλοι να πειστούν πως κι απόψε υπήρξες ζωντανός. Η ευτυχία κι απόψε κυλά ανάμεσα στα σκέλια σου, κυλά στα καλώδια του διαδικτύου που μεταφέρουν επευφημίες θαυμαστών σου, κυλά ανάμεσα στα χιλιοειπωμένα λόγια που θες να σου πουν ποιος είσαι, κυλά ανάμεσα από τα χέρια σου, σαν το νερό. Σαν το χρόνο.

Προσποιήσου και απόψε πως ζεις. Γύρνα αργά στο σπίτι, πλημμυρισμένος από ευτυχία, από σιγουριά πως κι απόψε τους έπεισες όλους, πλημμυρισμένος από βεβαιότητα πως επιτέλους κι απόψε αξίζει να κοιμηθείς με γαλήνη. Ονειρέψου τη ζωή που δεν έζησες, θα είναι όνειρο αύριο, κλείσε τη μέρα σου με την αγωνία για τα αυριανά σου ψώνια, με τον προγραμματισμό για την αυτοεπιβεβαίωση που χρειάζεσαι, με το παράπονο για το πήδημα που δεν πρόλαβες απόψε, με την πρόβα του «σ’ αγαπώ» που κι αύριο πρέπει να ακούγεται πειστικό, πρώτα για σένα, κλείσε τη μέρα σου με την επιβεβαίωση πως ναι, κι απόψε έζησες.

Προσποιήσου κι απόψε πως ζεις. Οι άλλοι όλοι δεν ξέρουν τίποτα.

Ζωή προ ελευθερίας

2010-06-08T13:01:00.003+03:00

(Έλαβε το ειδικό βραβείο στο φεστιβάλ παιδικού κινηματογράφου του Βερολίνου το 2006)

Μια εξομολόγηση

2010-06-03T23:11:00.003+03:00

Πολλές φορές συμβαίνει να διαβάζεις ένα βιβλίο, άλλα να περιμένεις από αυτό και άλλα να ανακαλύπτεις. Μια τέτοια ευχάριστη έκπληξη δοκίμασα ολοκληρώνοντας την Εξομολόγηση του Τολστόι. Η αλήθεια είναι πως ως συγγραφέας ο Τολστόι με είχε συνηθίσει σε άλλα μοτίβα, περισσότερο κλασσικά, λογοτεχνικά. Αυτό το βιβλίο αποτελεί ένα πρώτης τάξης ημερολόγιο ενός ανθρώπου των φυσικών επιστημών που ακολουθεί συνειδητά τους δρόμους της Μεταφυσικής.

Μέσα από μια αφοπλιστική λογική και ειλικρινέστατη καταγραφή των σκέψεών του ο μεγάλος Ρώσος συγγραφέας μεταφέρει τους προβληματισμούς και την ωριμότητα που τον οδήγησε να απαντήσει στα μεγάλα ερωτήματα της ζωής. Όντας ένας διακεκριμένος άνθρωπος της εποχής του, έχοντας βιώσει πληθώρα έντονων και σπάνιων στιγμών, έχοντας κατακτήσει πολλά περισσότερα από πολλούς άλλους παρατήρησε στον εαυτό του πως οδηγούνταν σε αδιέξοδο. Ως μόνη λύση πρόβαλε η αυτοκτονία. Ως μια ειλικρινή απάντηση μέσα από σωρεία φιλοσοφικών και λογικών συνειρμών πως η ζωή έχει κάποιο λόγο για να υπάρχει. Το μεγάλο ερώτημα λοιπόν που έθεσε ο Τολστόι στον εαυτό του ήταν για ποιο λόγο να ζει, γιατί να συνεχίσει να ζει. Τι σήμαινε αξία στη ζωή, ποιος ο προορισμός της και γιατί τέλος πάντων να μην έχουμε οι ίδιοι την ευθύνη για την ποιότητα της, τη διακοπή ή το χρόνο που θα σταματήσει.

Σε όλα αυτά τα ερωτήματα ο συγγραφέας θα βρει μόνο μια απάντηση την οποία αποφασίζει να ακολουθήσει συνειδητά με κάθε κόστος. Αυτή του την εκλογή θα τη διυλίσει μέσα από το κόσκινο της επιστημονικής λογικής και της ανθρώπινης ψυχολογίας. Καταλήγει να πορευτεί εκεί που ως χθες περπατούσε αδιάφορος, να βλέπει και να μοιράζεται πράγματα που μέχρι πρότινος δεν τον απασχολούσαν με μια νέα ξεκάθαρη ματιά που έδινε ένα νόημα, μια απάντηση στο εναγώνιο ερώτημα περί ζωής.

O τίτλος ευρηματικός καθώς το ημερολογιακό στοιχείο μπερδεύεται με τον εξομολογητικό χαρακτήρα του έργου. Στο τέλος δεν θυμόμαστε σε ποιον απευθύνεται ο Τολστόι «εξομολογούμενος», στον εαυτό του, σε εμάς, σε όσους είναι σε αδιέξοδο, σε αυτούς που γυρεύουν απάντηση σε σπουδαία ερωτηματικά, στους απελπισμένους ή απέναντι στη μοίρα του.

Ολοκληρώνοντας την ανάγνωση του βιβλίου είχα την απορία, εάν δεν γνώριζα εκ των προτέρων το συγγραφέα, πώς ένα τέτοιο βιβλίο είναι δυνατόν να μην έχει γραφτεί από έναν άνθρωπο μυημένο στον κόσμο των φυσικών επιστημών. Ίσως και μόνο για αυτή την έκπληξη να άξιζε να διαβαστεί.

Το βιβλίο «Μια Εξομολόγηση» του Λ. Τολστόι κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Printa

Ζητούνται οπαδοί

2010-05-29T23:29:00.001+03:00

Τί; Ψάχνεις; Θέλεις να πολλαπλασιαστείς επί δέκα, επί εκατό; Ψάχνεις για οπαδούς;
Αφού εσύ είσαι σίγουρα μια μονάδα, τότε ψάξε για μηδενικά!

Από το «Ανθρώπινο πολύ ανθρώπινο» του Φρίντριχ Νίτσε, εκδόσεις Δαμιανός

Το εκ αντί του συν(Η τραγική μοίρα δύο προθέσεων)

2010-05-21T23:46:00.006+03:00

Ἐκπορεύονταν ἀπ' τὸ στῆθος μου
ἔρωτες γιὰ ὅλα ὅσα ἔβλεπα
κι ὅσα ἡ ψυχή μου συλλάβαινε
πίσω ἀπ' τὰ πράγματα ποὺ ἔβλεπα.
Καὶ σοῦ χάιδευα τὸ νερὸ
καὶ σοῦ μιλοῦσε ἡ ψυχή μου
πολὺ τρυφερὰ κ' αἰσθανόμουνα
λύπη. Ὁ οὐρανὸς σὲ ἀγκάλιαζε
ἐνῶ ἐγὼ δὲ μποροῦσα.

Από τη «Συνάντηση με τη Θάλασσα» του Νικηφόρου Βρεττάκου, εκδ. Τρία Φύλλα

Βασιλείς της ομορφιάς και μέλλοντες νεκροί

2010-05-12T23:18:00.003+03:00

Εἶναι πρὶν τὸν γνωρίσεις ποὺ ἀλλοιώνει ὁ θάνατος•
ἀπὸ ζώντας μὲ τὶς δαχτυλιὲς του ἐπάνω μας
ἡμιάγριοι τὸ μαλλὶ ἀναστατωμένο σκύβουμε
χειρονομώντας πάνω σ' ἀκατανόητες ἅρπες.
Ἀλλ' ὁ κόσμος φεύγει...
Ἀϊ ἀϊ δυὸ φορὲς τ' ὡραῖο δὲ γίνεται
δὲ γίνεται ἡ ἀγάπη.

Κρίμας κρίμας κόσμε
σ' ἐξουσιάζουν μέλλοντες νεκροί•
καὶ κανεὶς κανεὶς δὲν ἔλαχε
δὲν ἔλαχε ν' ἀκούσει ἀκόμη
κὰν φωνὴν ἀγγέλων κὰν ὑδάτων πολλῶν
κὰν ἐκεῖνο τὸ «ἔρχου» ποὺ σὲ νύχτες ἀϋπνίας μεγάλης
ὀνειρεύτηκα

Από τη «Μαρία Νεφέλη» του Οδυσσέα Ελύτη, εκδόσεις Ίκαρος

Τι είναι η πατρίδα μας

2010-05-04T18:30:00.001+03:00

Το αναντικατάστατο

2010-05-01T10:36:00.003+03:00

Χωρὶς ἀμφιβολία ὑπάρχει γιὰ τὸν καθέναν ἀπὸ ἐμᾶς κι ἀπὸ μία ξεχωριστῆ, ἀναντικατάστατη αἴσθηση ποὺ ἂν δὲν τὴν βρεῖ νὰ τὴν ἀπομονώσει ἐγκαίρως καὶ νὰ συζήσει ἀργότερα μαζί της, ἔτσι ποὺ νὰ τὴ γεμίσει πράξεις ὁρατές, πάει χαμένος.

Από τον «Μικρό Ναυτίλο» του Οδυσσέα Ελύτη, εκδόσεις Ίκαρος

Οικονομική ή πολιτική κρίση;

2010-04-28T13:17:00.005+03:00

ΠΡΟΜΗΝΥΜΑ ΜΕΓΑΛΩΝ ΣΥΜΦΟΡΩΝ

Με τον κοινό νου που διαθέτω, δεν μπορώ να εξηγήσω και ακόμα περισσότερο να δικαιολογήσω την ταχύτητα με την οποία κατρακύλησε η χώρα μας από τα επίπεδα του 2009 σε τέτοιο σημείο, ώστε με το ΔΝΤ να απολέσουμε ένα μέρος της εθνικής μας κυριαρχίας και να τεθούμε σε καθεστώς κηδεμονίας.

Και είναι περίεργο ότι κανείς έως τώρα δεν ασχολήθηκε με το πιο απλό, δηλαδή την οικονομική μας διαδρομή με αριθμούς και στοιχεία από τότε έως τώρα, ώστε να καταλάβουμε κι εμείς οι αδαείς τους πραγματικούς λόγους αυτής της πρωτοφανούς και ιλιγγιώδους εξελίξεως, που έχει ως αποτέλεσμα την απώλεια της εθνικής μας αυτοτέλειας και μαζί της την διεθνή ταπείνωση.

Ακούω για το χρέος των 360 δισεκατομμυρίων, όμως συγχρόνως βλέπω ότι τα ίδια και μεγαλύτερα χρέη έχουν πολλές άλλες χώρες. Άρα δεν μπορεί να είναι αυτή η βασική αιτία της κακοδαιμονίας. Επίσης με προβληματίζει το στοιχείο της υπερβολής στα διεθνή χτυπήματα με στόχο την χώρα μας, μαζί με ένα τόσο καλά εναρμονισμένο συντονισμό εναντίον μιας ασήμαντης οικονομικά χώρας, που καταντά ύποπτος. Έτσι οδηγούμαι στο συμπέρασμα ότι κάποιοι μας ντρόπιασαν και μας φόβισαν, για να μας οδηγήσουν στο ΔΝΤ, που αποτελεί βασικό παράγοντα της επεκτατικής πολιτικής των ΗΠΑ και όλα τα άλλα περί ευρωπαϊκής αλληλεγγύης ήταν στάχτη στα μάτια μας, για να μη φανεί ότι πρόκειται για μια καθαρά αμερικανική πρωτοβουλία, για να μας ρίξει σε μια εν πολλοίς τεχνητή οικονομική κρίση, ώστε να φοβηθεί ο λαός μας, να φτωχύνει, να χάσει πολύτιμες κατακτήσεις και τέλος να γονατίσει, έχοντας δεχθεί να τον κυβερνούν ξένοι. Όμως γιατί; Για να εξυπηρετηθούν ποια σχέδια και ποιοι στόχοι;

Παρ’ ό,τι υπήρξα και παραμένω οπαδός της ελληνοτουρκικής φιλίας, εν τούτοις πρέπει να πω ότι με φοβίζει αυτή η αιφνίδια σύσφιξη των κυβερνητικών σχέσεων, οι επαφές υπουργών και άλλων παραγόντων, οι επισκέψεις στην Κύπρο και η έλευση του Ερντογκάν. Υποψιάζομαι ότι πίσω απ’ αυτά κρύβεται η αμερικανική πολιτική με τα ύποπτα σχέδιά της, που αφορούν τον γεωγραφικό μας χώρο, την ύπαρξη υποθαλάσσιων κοιτασμάτων, το καθεστώς της Κύπρου, το Αιγαίο, τους βόρειους γείτονές μας και την αλαζονική στάση της Τουρκίας, με μόνο εμπόδιο την καχυποψία και την εναντίωση του ελληνικού λαού.

Όλοι γύρω μας, ποιος λίγο ποιος πολύ, είναι δεμένοι στο άρμα των ΗΠΑ. Η μόνη παραφωνία εμείς, που από την επιβολή της Χούντας και την απώλεια του 40% της Κύπρου ως τους εναγκαλισμούς με τα Σκόπια και τους υπερεθνικιστές Αλβανούς, δεχόμαστε συνεχώς χτυπήματα δίχως να βάλουμε μυαλό.

Θα έπρεπε λοιπόν να καταργηθούμε ως λαός και αυτό ακριβώς γίνεται σήμερα. Καλώ τους οικονομολόγους, πολιτικούς, αναλυτές να με διαψεύσουν. Πιστεύω ότι δεν υπάρχει άλλη λογικοφανής εξήγηση παρά το γεγονός ότι υπήρξε μια διεθνής συνωμοσία, στην οποία συμμετείχαν και οι Ευρωπαίοι φιλοαμερικανοί τύπου Μέρκελ, η ευρωπαϊκή Τράπεζα, ο διεθνής αντιδραστικός τύπος, που όλοι μαζί συνωμότησαν για το «μεγάλο κόλπο» της υποβάθμισης ενός ελεύθερου Λαού σε υποτελή. Τουλάχιστον εγώ δεν μπορώ να δώσω καμμία άλλη εξήγηση. Παραδέχομαι όμως ότι δεν διαθέτω ειδικές γνώσεις αλλά μιλώ βασισμένος στον κοινό νου. Ίσως και πολλοί άλλοι να σκέφτονται όπως εγώ κι αυτό ίσως το δούμε στις μέρες που θα ‘ρθουν.

Πάντως θα ήθελα να προετοιμάσω την κοινή γνώμη και να τονίσω ότι εάν η ανάλυσή μου είναι ορθή, τότε η οικονομική κρίση (που όπως είπα μας επεβλήθη) δεν είναι παρά μόνο το πρώτο πικρό ποτήρι στο λουκούλειο γεύμα που θα ακολουθήσει και που αυτή τη φορά θα αφορά ζωτικά και κρίσιμα εθνικά μας θέματα, που δεν θα ήθελα ούτε να φανταστώ πού θα μας οδηγήσουν.

Μακάρι να έχω άδικο.

Μίκης Θεοδωράκης
Αθήνα 27-4-201

Πηγή: http://www.resaltomag.gr/forum/viewtopic.php?p=24020

Κονιάκ μηδέν αστέρων

2010-04-23T07:30:00.002+03:00

Χαμένα πᾶνε ἐντελῶς τὰ λόγια τῶν δακρύων.
Ὅταν μιλάει ἡ ἀταξία ἡ τάξη σωπαίνει
-ἔχει μεγάλη πείρα ὁ χαμός.
Τώρα πρέπει νὰ σταθοῦμε στὸ πλευρὸ
τοῦ ἀνώφελου.
Σιγὰ σιγὰ νὰ ξαναβρεῖ τὸ λέγειν της ἡ μνήμη
νὰ δίνει ὡραῖες συμβουλὲς μακροζωΐας
σὲ ὅ,τι ἔχει πεθάνει.

Ἂς σταθοῦμε στὸ πλευρὸ ἐτούτης τῆς μικρῆς
Φωτογραφίας
ποῦ εἶναι ἀκόμα στὸν ἀνθὸ τοῦ μέλλοντός της:
νέοι ἀνώφελα λιγάκι ἀγκαλιασμένοι
ἐνώπιον ἀνωνύμως εὐθυμούσης παραλίας.
Ναύπλιο Εὔβοια Σκόπελος;
Θὰ πεῖς
καὶ ποὺ δὲν ἦταν τότε θάλασσα.

Από το «Χαῖρε ποτέ» της Κικής Δημουλά, εκδόσεις Ίκαρος

Η Κική Δημουλά γράφει το Κονιάκ Μηδέν Αστέρων όταν ο άντρας της, ο Άθως Δημουλάς, έχει πεθάνει. Μια φωτογραφία των δυο τους από τον καιρό της νιότης τους σε κάποια παραλία, ενεργοποιεί τις αναμνήσεις της. Η ζωή σε υποκατάστατο επανέρχεται μπροστά της. Όμως το δυνατό κονιάκ, το ποτό του μνημοσύνου, έχει πια ξεθυμάνει. Είναι πια μηδέν αστέρων.

Πολλές φορές εκτιμούμε τη ζωή που έχουμε γύρω μας όταν είναι πολύ αργά. Όταν με τον έναν ή τον άλλον τρόπο λείπει. Ο αποχωρισμός αυτός για την Δημουλά είναι οριστικός. Ο άντρας της δεν θα επιστρέψει ποτέ. Είναι ήδη αλλού. Αυτή όμως συνεχίζει να ζει. Ζει; Τι, πώς και με ποιους ζει;

Η ζωή δεν είναι πολλά περισσότερα από τις σχέσεις που έχουμε με τους ανθρώπους. Κι όταν αυτοί οι άνθρωποι λείψουν, η ζωή μετριέται αλλιώς. Αλλάζει η ποιότητά της. Τα δάκρυα, η νοσταλγία, ο πόνος, ο αβάσταχτος συχνά, τι να κρατήσουν; «Χαμένα πάνε εντελώς τα λόγια των δακρύων.
Όταν μιλάει η αταξία η τάξη σωπαίνει -έχει μεγάλη πείρα ο χαμός». Το μάθημα στο δίνει ακριβώς η εμπειρία της απουσίας του άλλου, της μη σχέσης μαζί του. Η ανάμνηση, η φωτογραφία ή κάποιες εικόνες μαζί του είναι μια ασπιρίνη και μόνο. Δεν είναι όμως, δεν μπορεί να είναι, ζωή.

Έχει πλέον έρθει το δραματικά σε όλα ανώφελο. «Τώρα πρέπει να σταθούμε στο πλευρό του ανώφελου. Σιγά σιγά να ξαναβρεί το λέγειν της η μνήμη να δίνει ωραίες συμβουλές μακροζωΐας σε ό,τι έχει πεθάνει». Να ακούς τα λόγια, τις συμβουλές των άλλων, να ξεγελιέσαι κοιτώντας φωτογραφίες, να κοροϊδεύεις τον εαυτό σου τριγυρνώντας στις γειτονιές της μνήμης. Όμως ο άλλος είναι εκτός της ζωής σου. Είναι τραγικά αλλού. Έχει μεταφέρει όλες τις λεπτομέρειες που ζήσατε μαζί, σε έναν άλλον χώρο.

Έχει ήδη μαζί του τις αναμνήσεις από εκείνη τη φωτογραφία «ανώφελα λιγάκι αγκαλιασμένοι» στην παραλία τον καιρό της νιότης, το καθημερινό μεγάλωμά του, την έκπληξη ή την απογοήτευσή του, τον τρόπο που υπήρχε δίπλα σου, τον τρόπο που γερνούσατε μαζί.

Ανάμεσα στα μεγάλα μυστήρια του κόσμου ετούτου, υπάρχει ένας χρόνος κοινός που ο ένας ζει για τον άλλον. Σε ένα τέτοιο θαύμα μπορεί να χωρέσουν δυο ζωές. Μπορεί να αισθανθείς για λίγο το αναντικατάστατο και το αναπότρεπτο στη ζωή σου. Να νιώσεις πως ζεις μαζί με έναν άνθρωπο, πως πια δεν είσαι μόνος, δεν θα είσαι, δεν θα επιτρέψει να είσαι ποτέ πια μόνος.

Ώσπου έρχεται ο θάνατος, η απουσία, το αναπόφευκτο χώρισμα. Τότε ακριβώς αντιλαμβάνεσαι τι σημασία έχει ο θάνατος. Πόσο είναι ένα προνόμιο για όσους έζησαν αληθινά. Αν κι εσύ μοιράστηκες αυτή τη συμπόρευση ως την άκρη του σύμπαντος μαζί με έναν άνθρωπο, δεν θα ψάχνεις για δικαιολογίες ή παρηγοριές ανέξοδες. Δεν θα ψάχνεις πουθενά τη ζωή, γιατί την έζησες και σιχαίνεσαι τα υποκατάστατα.

Έκτοτε τη ζωή αυτή την κουβαλάς μέσα σου, όχι στα όρια μιας φωτογραφίας ή μιας ανάμνησης. Την κουβαλάς κάθε στιγμή μέσα σου, γιατί μόνο εκεί με τον τρόπο που έμαθες, δεν υπάρχουν όρια. Όπως ακριβώς και στη μεγάλη θάλασσα. Στον δίχως κανόνες κόσμο. Γιατί μόνο εκεί, όπως όταν ήταν μαζί σου «και πού δεν ήταν τότε θάλασσα».

Σιχαίνομαι τη φρονιμάδα σου

2010-04-19T20:50:00.006+03:00

Σιχαίνομαι τὴ φρονιμάδα σου. Ἂν μποροῦσα νὰ καταστρέψω μόνος μου τὸ κράτος τὸ Ἑλληνικὸ θὰ τὸ ἔκανα ἀμέσως.

Τί χρησιμεύει ἕνα κράτος Ἑλληνικὸ ποὺ ἀντὶ κάθε ἄλλη ἐξωτερικὴ πολιτικὴ διορίζει προξένους στὴν Ἀνατολὴ καὶ πρέσβεις στὴ Δύση καὶ τοὺς ξεπροβαδίζει μὲ τὴν μονάκριβη εὐχὴ καὶ ὁδηγία "προσέχετε νὰ μὴν γεννᾶτε ζητήματα";

Ἂν τὸ κράτος δὲν νοιώθει τί μπορεῖ καὶ τί πρέπει νὰ κάνει, δὲν ἀξίζει νὰ ζεῖ. Ἔχουμε δυνάμεις ἀμέρητες καὶ στὴν Μακεδονία καὶ στὴν Θράκη καὶ σὲ ὅλη τὴν Ἀνατολή. Καὶ ἂν τὸ κράτος δὲν τὶς ξέρει, δὲν θὰ πεῖ πὼς πρέπει νὰ μὴν τὶς ξέρω καὶ ἐγώ. Καὶ ἂν τὸ κράτος τὶς ἀφήνει κρυμμένες ἢ σκόρπιες καὶ δὲν θέλει νὰ τὶς περιμαζέψει, δὲν εἶναι λόγος νὰ μὴν τὶς περιμαζέψω ἐγώ, ἢ τουλάχιστον νὰ προσπαθήσω.

Ναὶ ἐσὺ θὰ σώσεις τὸ ρωμέικο, ὢ φρόνιμε. Ὁ καθένας πρέπει νὰ ξέρει ὅτι σὲ αὐτὸν ἔλαχε νὰ σώσει τὸ ἔθνος του, ἔτσι θὰ προσπαθήσουν πολλοὶ καὶ θὰ τὸ σώσει ὅποιος μπορέσει. Καὶ ἀλήθεια νὰ ἦταν πὼς οὔτε ἕναν Ἕλληνα δὲν βρίσκεις στὴν Μακεδονία, πρέπει νὰ εἶναι Ἑλληνικὴ ἡ Μακεδονία. Ἄλλα κράτη ἁρπάζουν πολιτεῖες καὶ χῶρες καὶ ἐμεῖς, καὶ ἐκεῖνα ποὺ εἶναι δικά μας, καὶ ἐκεῖνα δὲν κρατοῦμε. Σκιαζόμαστε μὴν μᾶς ποῦν οἱ Εὐρωπαῖοι πὼς δὲν εἶναι δικά μας. Μὲ ντροπή μας μεγάλη καὶ δειλά-δειλὰ ξεστομίζουμε πῶς ἔχουμε κάποια ἐπιρροὴ στὴν Μακεδονία , γιατί τί θὰ πεῖ ἡ κοινὴ γνώμη ἄν μας ἀκούσει; Ἀφοῦ οἱ Βούλγαροι τὴν ἔχουν στὸ μάτι τὴν Μακεδονία καὶ φωνάζουν καὶ τὴν θέλουν δική τους, ταιριάζει νὰ μὴν τὴν θέλουμε ἐμεῖς;

Δὲν μὲ μέλει ἂν βάλω σὲ δύσκολη θέση τὴν κυβέρνηση, μία κυβέρνηση ποὺ δὲν τὴν σέβομαι, δὲν εἶμαι καμωμένος γιὰ τὴν κυβέρνηση ή γιὰ τὸ κράτος, ἔγινα γιὰ τὸ ἔθνος, καὶ τὸ ξέρω ἐπειδὴ γι' αὐτὸ ἴσα-ἴσα πονῶ.

Γιὰ τὴν κυβέρνησή μου ἔρχεται σιχαμὸς καὶ καταφρόνια, ἅμα συλλογίζομαι τὴν κυβέρνηση ξεπέφτω, μαργώνω καὶ μαραίνομαι. Σηκώνομαι, ξανοίγω καὶ ἀνθοβολῶ ἅμα νοιώθω τὸν Ἑλληνισμό. Σὲ ὅποια γωνιὰ τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ ἂν βρεθῶ, θὰ πασχίζω πάντα νὰ δυναμώνω, νὰ ξυπνῶ, νὰ ζωντανεύω τὴν ψυχή του, καὶ ἂς γίνει ὅ,τι γίνει.

Ξυπνῶ κάθε ὕπνο, κεντρίζω κάθε βαρεμό, συνδαυλίζω κάθε στάχτη, ξεσκεπάζω κάθε σπίθα κρυμμένη καὶ ἀνάβω κάθε φωτιὰ σβησμένη, βγάζω κάθε πνοὴ κουρασμένη καὶ παίζω κάθε χορδὴ σιωπηλή.
Ξυπνῶ, ξυπνῶ, ξυπνῶ.

Από το «ΜΑΡΤΥΡΩΝ ΚΑΙ ΗΡΩΩΝ ΑΙΜΑ» του Ίωνα Δραγούμη, εκδόσεις Σταμούλη

Κορυφές

2010-04-16T23:40:00.005+03:00

Ὅσα βουνὰ κι ἂν ἀνεβεῖτε,
ἀπ' τὶς κορφὲς τοὺς θ’ ἀγναντεύετε ἄλλες κορφές,
ψηλότερες, μίαν ἄλλη πλάση ξελογιάστρα
καὶ στὴν κορφὴ σὰ φτάστε τὴν κατάψηλη
πάλε θὰ καταλάβετε πὼς βρίσκεστε
σὰν πρῶτα κάτου ἀπ' ὅλα τ' ἂστρα

Από τον «Δωδεκάλογο του γύφτου» του Κωστή Παλαμά, εκδ. Μπίρη

Δε γιατρεύεται τούτη η ομορφιά

2010-04-09T17:19:00.002+03:00

Δεν ξεχωρίζω πια τον ερχομό σου από την άνοιξη
Το βάδισμά σου απ' το άνοιγμα των λουλουδιών
Τη νιότη από το χαμόγελό σου.
Δεν ξεχωρίζω το κορμί σου απ' των περιβολιών το θρόισμα
Την αφή σου απ' την αφή όλου του κόσμου
Τη γεύση σου απ' τη γεύση των τρικυμισμένων μυστικών.
Δεν ξεχωρίζω πια τα μάτια σου
Μάτια; Ουρανός; Θάλασσα; Αστέρια;
- δεν ξεχωρίζω πια
Εσπαταλήθηκες πολύ μες στη ζωή μου.
[...] Πάθος ανθρώπινο
Δε γιατρεύεται τούτη η ομορφιά
Λουσμένη σε πληγές και ηφαίστεια.
Άνοιξη, άνοιξη!.κι αχ, δε γιατρεύεται
Τούτη η ελπίδα της ζωής, η ελπίδα της αγάπης.

Από την "Ψυχοστασία" του Βύρωνα Λεοντάρη, εκδ. Ύψιλον

Η προσευχή του ακροβάτη

2010-04-03T00:15:00.009+03:00

Κύριε, είναι ώρα
να βοηθήσεις μια ψυχή
δρόμο να βρει τώρα
η ζωή μου η ρηχή.

Δεν μπορώ να ζω αντίθετα
με Σένα, κι όπου σταθώ
μ' άγνωστους ρυθμούς κι επίθετα
βοήθεια Σου ζητώ.

Κύριε, δως μου θάρρος
το σκοινί να μην κοπεί
θέλω να 'μαι φάρος
που φωτίζει τη σιωπή.

Θέλω να πετάξω ελεύθερα
πιο πέρα κι απ' το κενό
πράγματα μικρά και δεύτερα
δεν ξέρω ν' αγαπώ.

Είμαι ακροβάτης
και γυρεύω δικό μου Θεό.
Είμαι ακροβάτης
και γυρεύω καινούργιο Θεό.

Αγαθή Δημητρούκα (Δίσκος: Αντικατοπτρισμοί, 1993, Σείριος)

Η παραπάνω προσευχή ερμηνεύτηκε για πρώτη φορά από την Αλίκη Καγιαλόγλου σε μουσική του μεγάλου Μ. Χατζιδάκι. Είναι η προσευχή ενός ακροβάτη, ενός ανθρώπου ιδιαίτερου που ζει ανάμεσά μας κι όμως τόσο μακριά από τις δικές μας φιλειρηνικές ζωές. Είναι πρώτα μια προσευχή, μια έκρηξη απελευθέρωσης, μια έκκληση για εμπειρική επαφή με την αλήθεια και τη γνησιότητα των αισθημάτων και των πράξεών μας.

Τον Θεό όλοι εμείς, πλην του ακροβάτη, τον χάσαμε. Πιθανότατα σε λίγες ώρες θα αναστηθεί ένας άλλος Θεός. Ένας Θεός των παπάδων, των γιαγιάδων ή των οπισθοδρομικών. Ένας Θεός από τον οποίο δεν έχουμε να ζητήσουμε τίποτα γιατί απλούστατα όλα περνάνε από τα δικά μας χέρια και μοναδικοί δημιουργοί της μοίρας μας είμαστε εμείς. Δεν έχουμε ευκαιρία να ξεφτιλιστούμε μπροστά στις αποτυχίες μας γιατί χρόνια χτίζουμε μιας καθώς πρέπει εικόνα που κανένας άστοχος χειρισμός δεν έχει δικαίωμα να χαλάσει. Για όλους είμαστε ένα πανέμορφο είδωλο που βλέπουν όσα θέλουν να δουν ενώ για τον εαυτό μας παραμένουμε ένας καθρέφτης μπροστά από τον οποίο κάθε μέρα, σαν τη μάγισσα του παραμυθιού, ρωτάμε εάν πρέπει, αν πρέπει να υπάρχει άλλος πιο όμορφος, πιο ευτυχισμένος, πιο καταξιωμένος άνθρωπος από εμάς.

Ο ακροβάτης προσεύχεται επειδή πρώτα ταπεινώνεται. Ζητά γιατί αναγνωρίζει την ανεπάρκειά του. Ζητά μια νέα αρχή γιατί με τις δικές του δυνάμεις η ζωή κατάντησε ρηχή. Αυτό όμως δεν τον πτοεί. Προσέξτε τι όμορφο στίχο χρησιμοποιεί η Α. Δημητρούκα για να δηλώσει την απομάκρυνση από ό,τι και όποιον αγαπήσαμε. «Δεν μπορώ να ζω αντίθετα με Σένα, κι όπου σταθώ μ' άγνωστους ρυθμούς κι επίθετα βοήθεια Σου ζητώ». Όποιος βαθιά αγάπησε στη ζωή δεν μπορεί να ζει αντίθετα με τον αγαπημένο του. Δεν μπορεί να μένει αδιάφορος ή ξένος, δεν μπορεί να κοροϊδεύει ή να αυταπατάται, δε μπορεί να θέλει άλλα και να πράττει διαφορετικά. Εκτός κι αν δεν αγάπησε κι έτσι νόμισε.

Ο ακροβάτης προχωρά με πιο μεγάλα βήματα. Προσεύχεται για θάρρος, να μη κοπεί το σχοινί, να μη χάσει την επαφή με ό,τι αγάπησε και τον τροφοδοτεί, έστω και σαν ανάμνηση. Αυτή την ομορφιά που έζησε και δε θέλει να την απωλέσει από τη ζωή του, αυτόν τον διαφορετικό τρόπο θέασης της πραγματικότητας θέλει να κάνει φάρο που να φωτίσει τη σιωπή. Να εξαγιάσει δηλαδή όλα τα εκατομμύρια στιγμών που με τον ένα ή τον άλλον τρόπο δεν ήταν μαζί με αυτό που αγαπούσε.

Αυτό το βήμα βέβαια θέλει θάρρος. Θέλει πρώτα εμπιστοσύνη και διάθεση υπέρβασης από μια πραγματικότητα μίζερη κι ανέραστη. Θέλει το ... άλμα στο κενό. Τι όμορφος στίχος: «Θέλω να πετάξω ελεύθερα πιο πέρα κι απ' το κενό πράγματα μικρά και δεύτερα δεν ξέρω ν' αγαπώ». Για τον ακροβάτη αυτό το άλμα θα είναι το πιο όμορφο μα και το πιο δύσκολο απ’ όσα έχει έως τώρα δοκιμάσει. Αυτό όμως θέλει και αυτό τον καταξιώνει. Πώς να ζει με τις συνήθειες, τα βολέματα, τις σαχλοϋποχωρήσεις και τους κούφιους χαρακτηρισμούς που καθημερινά χρησιμοποιούμε όλοι για να κάνουμε τη ζωή μας, σαν των άλλων, φορτική για τον εαυτό μας; Για την αγωνία του ακροβάτη αυτό είναι αδιαπραγμάτευτο.

Πόσοι από εμάς συνηθίσαμε να ζούμε και να αγαπάμε πράγματα «μικρά και δεύτερα» επειδή δεν είχαμε την τόλμη και την όρεξη να κυνηγήσουμε το ανεπανόρθωτα όμορφο στη ζωή μας; Με τι ευκολία συμβιβαζόμαστε με υποκατάστατα κοροϊδεύοντας τον εαυτό μας για όλα εκείνα τα θαύματα που αφήσαμε να γλιστρήσουν από τα χέρια μας; Και εν τέλει, τι μας φταίνε όλοι εκείνοι οι άνθρωποι που καταλαμβάνουν θέση «μπαλώματος» στη ζωή μας; Γιατί λέμε πως τους αγαπάμε αφού πέρα από τον εαυτό μας, πλέον δεν έχουμε χώρο για κανέναν άλλον να μοιραστούμε το παν; Μια δυο φορές στη ζωή του καθενός μας κι ύστερα το ψέμα. Το ολοκληρωτικά ισοπεδωτικό προς τους εαυτούς μας και τους άλλους ψέμα.

Η προσευχή του ακροβάτη ολοκληρώνεται με την αναζήτηση του νέου Θεού. Ο συλλογισμός είναι αληθινά σοφός. «Είμαι ακροβάτης και γυρεύω δικό μου Θεό. Είμαι ακροβάτης και γυρεύω καινούριο Θεό». Για να τον βρεις πρέπει να πάψεις να νομίσεις πως είσαι εσύ ο Θεός. Είσαι σαν, δεν είσαι Θεός. Και το πιο σημαντικό είναι πως για να βρεις αυτό το νέο Θεό πρέπει πρώτα να πεθάνεις. Δέστε το και στη πραγματικότητά μας. Τα μεγαλύτερα ερωτήματα συνήθως τα βάζουμε στον εαυτό μας όταν κάποιο αγαπημένο μας πρόσωπο πεθάνει. Εκεί ανακαλύπτεις, δραματικά μεν φωτεινά δε, το νόημα της ύπαρξης. Έτσι κι εμείς ας εκμεταλλευτούμε το νόημα αυτών των ημερών για να μεταφερθούμε μέσα από ένα δικό μας θάνατο σε μια δική μας Ανάσταση. Αρκεί να σκεφτούμε για λίγο τη σχέση των λέξεων: θάνατος, σωτηρία, ανάσταση, αγάπη, Θεός. Όταν τους δώσουμε το αληθινό τους νόημα θα μπορέσουμε να ζήσουμε την ελπίδα που κραυγαλέα ζητά ο ακροβάτης.

Ένα άλμα στο «κενό» είναι η πρώτη για την Ανάστασή μας κίνηση...

Αν αγαπάς τη λευτεριά

2010-03-25T05:00:00.003+02:00

Αν αγαπάς τη λευτεριά
σ' άλλον να μην ελπίζεις,
μόνος σου πάρ' την αν μπορείς
αλλιώς δεν την αξίζεις

Από τα "Απομνημονεύματα" του Θ. Κολοκοτρώνη

Λάλημα φρικτόν

2010-03-19T05:00:00.004+02:00

Κ' ἐνῶ πλησίαζε ἡ ὥρα τῶν Χαιρετισμῶν, παρατηροῦσα τὰ μαγαζιά, τοὺς μαγαζάτορες καὶ τοὺς ἐνσκήπτοντες νεαροὺς ἀλάστορες, ἄλλων ἄτυχων γονέων. Ὡραία καταστήματα, ποὺ ἐπιδείκνυαν προκλητικῶς ὄμορφα κατασκευάσματα, ἄλλα γοητευτικῶς ἄχρηστα κι ἄλλα ἀχρήστως γοητευτικά. Κι ἔβλεπα τοὺς νέους καὶ τὶς νέες μέσα στὰ μαγαζιὰ ἐκεῖ, μόνον νέοι σχεδὸν ἦταν ἐκεῖ μέσα, ὅλοι τους εὐσταλεῖς, χαλαροὶ μέσα στὴν κατανάλωση καὶ ὑποθερμικὰ παρόντες σ' ὅλη αὐτὴν τὴν ἀπουσία ἔντασης. Οὔτε ἢ ὀμορφιὰ τῶν πραγμάτων, οὔτε ἢ εὐειδής τους ρώμη, ἀπένειμε κάποιο νόημα στὸ τοπίο τῶν ὠνίων τῶν ὀνείρων τους.

Κι ἀναρωτιόμουν : τί στὴν εὐχή, αὐτὴ ἢ σαχλαμαροειδὴς ὁμοιομορφία τοῦ ἀγοράζω μέσα στὸ ἄντε νὰ σερνόμαστε, ὅ,τι νὰ 'ναι, ὅπου νὰ 'ναι καὶ ὅποια μέρα νὰ 'ναι; Παρασκευὴ τῶν Χαιρετισμῶν κι ὅπου νὰ 'ναι στὶς ἐκκλησιὲς παντοῦ, ἢ αἰώνια Ἑλλὰς θὰ ἐκτόξευε πάλι στὰ ὕψη, τὸ ὡραιότερο ποίημα τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας, τὸν Ἀκάθιστο. Ἢ ζῶσα παράδοση, πρότεινε σ' αὐτὰ τὰ παιδιὰ νὰ γίνουν πυριφλεγεῖς Πύραρχοι, κι αὐτὰ τὰ ξενέρωτα χάζευαν κουρελαρίες τύπου ἄντε νὰ σὲ σινιάρουμε. Γιατί τέτοια ἀφασία; Πῶς αὐτὴ ἢ ἀκηδία; Καὶ δηλαδή, χάθηκε ὅλα αὐτὰ τὰ μηδενοπωλεία νὰ κλείνουν μισὴ ὥρα νωρίτερα, τέσσερεις Παρασκευὲς τὸν χρόνο καὶ νὰ τρέχουν ὅλοι τους μαζὶ νὰ χαζέψουνε τὸ ὡραιότερο σοῦπερ-σώου της χρονιᾶς (τῆς κάθε χρονιᾶς), τὴν ἀκολουθία τοῦ Ἀκαθίστου, ἀντὶ νὰ τ' ἀκουμπᾶνε σὰν βλαχαδερὰ στὸ Μέγαρο Μουσικῆς, ὅπου ὡς γνήσιοι Ρωμιοὶ σκυλοβαριοῦνται, μόλις παύουν νὰ ἀλληλοχαζεύουν τὰ πλουμίδια, ποῦ κρεμάσανε στὶς κρεμάστρες τῶν κορμιῶν τους; Τί πλουμίδια καὶ τί στολίδια ψάχνουν τὶς Παρασκευὲς τοῦ Ἀκαθίστου;

Από το «Χέσαιτο ει μαχέσαιτο» του Κώστα Ζουράρι, εκδόσεις Αρμός

O Κώστας Ζουράρις μένει αποσβολωμένος όταν η κόρη του, τού ζητά χρήματα να πάει για ψώνια. Μιλάει για μάρκες ξένες με άριστη χρήση αργκό και λέξεων ξένων, απευθυνόμενη στον πατέρα της. Εκείνος καταθέτει ως προβληματισμό το παραπάνω κείμενο, γενικεύοντάς το για όλα τα παιδιά της εποχής μας αφού προτιμούν την ώρα που «στις εκκλησιές παντού, η αιώνια Ελλάς θα εκτόξευε πάλι στα ύψη, το ωραιότερο ποίημα της ελληνικής γλώσσας, τον Ακάθιστο», να βρίσκονται «χαλαροί μέσα στην κατανάλωση και υποθερμικά παρόντες σ' όλη αυτήν την απουσία έντασης. Ούτε ή ομορφιά των πραγμάτων, ούτε ή ευειδής τους ρώμη, να απονέμει κάποιο νόημα στο τοπίο των ωνίων των ονείρων τους».

Κάπως έτσι, απροβλημάτιστα, ανέξοδα κι ανεύθυνα η ομορφιά από τη ζωή μας χάνεται. Μοιράζεται εκεί που γυρεύουμε αιτίες για να νιώσουμε ζωντανοί. Να νιώσουμε πως είμαστε ζωντανοί επειδή αγοράζουμε κι όχι επειδή μαθαίνουμε. Ζωντανοί επειδή καταναλώνουμε κι όχι επειδή αλλοιωνόμαστε. Ζωντανοί γιατί προτιμούμε να σερνόμαστε ξενέρωτοι προς ό,τι γυαλίζει στο μηδέν, παρά να πυρπολούμαστε από έρωτα ενώπιον της Αποκάλυψης που μπορεί να μας μεταμορφώνει.

Κάπως έτσι, με αυτή την απλοϊκή ευκολία των απερίσκεπτων γυρεύουμε την ποιότητα σε μέρη που δε μάθαμε ποτέ. Εκεί που μας υπέδειξαν κάποιοι επειδή γι’ αυτούς αυτό είναι κουλτούρα. Έτσι λοιπόν σερνόμαστε στο Μέγαρο αλλά σύντομα βαριόμαστε. Αντί να επισκεφτούμε μια Εκκλησία για να ακούσουμε αυτό το πολιτισμικό θησαυρό, προτιμούμε να ζούμε κι αυτές τις λίγες ώρες που ψάλλεται ο Ακάθιστος ύμνος, σαν όλες τις άλλες ώρες μέσα στην εβδομάδα. Τόσο αδιάκριτα, τόσο ανεύθυνα, τόσο ανυποψίαστα.

Το πρόβλημα ασφαλώς δεν είναι μόνο προσωπικό. Έχει την αφετηρία του σε όλους εκείνους που με προϊόντα «μηδενοπωλείων» προσπαθούν να μας κάνουν να κοιμόμαστε ξύπνιοι. Κι εμείς χορεύουμε όπως μας χτυπάνε το ντέφι. Χάσαμε την αίσθηση της ποιότητας γιατί απλά αυτή ζητά από εμάς κάποιον ελάχιστο κόπο που δεν μπορούμε να καταβάλουμε. Όταν μια ζωή έχεις σαν δόγμα την ήσσονα προσπάθεια για το βέλτιστο αποτέλεσμα, πώς μπορείς να μπεις στη διαδικασία να ριψοκινδυνεύσεις την απάθειά σου για να εισέλθεις σε δοκιμασίες αγώνων;

Τι να πας να ακούσεις από τον Ακάθιστο ύμνο, σε ποια γλώσσα, για ποιον Θεό; Αυτά είναι ανύπαρκτα. Μας το επιβεβαίωσαν τόσο εμφαντικά οι αδερφοί μας οι Γερμανοί αποκαλώντας τη Γλώσσα μας, μεταξύ μας συνεννοούμαστε με σημαντικά λίγες και απλές στη κατανόηση λέξεις, ενώ ο Θεός μας πέθανε από τη στιγμή που δεν ήταν σε θέση να μας προσφέρει υλικά για την ευζωία μας. Όχι. Ο Ακάθιστος ύμνος δε μας αφορά γιατί η «αφασία» που λέει ο συγγραφέας είναι λιγότερο επικίνδυνη από την «ένταση και τη ρώμη» που απαιτεί το αληθώς ζην. Ο Ακάθιστος ύμνος μιλά για έρωτα, εμείς παραμένουμε «ξενέρωτοι», μιλά για διακινδύνευση, εμείς μιλάμε για ασφάλειες, μιλά για εμπειρία της αλήθειας, εμείς ζούμε την απάθεια του δήθεν.

Με αυτό τον τρόπο, σήμερα το βράδυ που στις Εκκλησίες θα ακουστεί το «ωραιότερο σούπερ-σώου της χρονιάς», εμείς θα τρέχουμε στα «γοητευτικώς άχρηστα κι άλλα αχρήστως γοητευτικά» παντοπωλεία. Εκεί θα γυρέψουμε την έξοδο από την μιζέρια μας, εκεί θα ζητήσουμε την επιβεβαίωση του χρόνου μας, εκεί θα ανταλλάξουμε αξία δίχως τίμημα. Και θα βγαίνουμε το ίδιο κενοί, το ίδιο ανικανοποίητοι, το ίδιο μόνοι. Ο Ζουράρις το λέει πολύ εύστοχα, μάλλον σαν να λυπάται όλους εμάς και τις μικρομεγάλες νοθείες της ομορφιάς μας. Όλους εμάς που δεν είμαστε σε θέση να εννοήσουμε την ομορφιά και την ένταση από το υποκατάστατο και το ελεεινά αδιάφορο. Όλους αυτούς που... «σκυλοβαριούνται, μόλις παύουν να αλληλοχαζεύουν τα πλουμίδια, που κρεμάσανε στις κρεμάστρες των κορμιών τους; Τι πλουμίδια και τι στολίδια ψάχνουν τις Παρασκευές του Ακαθίστου»;

Ό,τι απάντηση δώσουμε κι απόψε το βράδυ, αυτή την είσοδο θα περάσουμε. Κι είτε θα μείνουμε «ξενέρωτοι» είτε θα μείνουμε ερωτεύσιμοι. Προς την αληθινή Ομορφιά λοιπόν...

Ό,τι αξίζει

2010-03-11T20:35:00.005+02:00

Ξέρω καλὰ πὼς ὁ θάνατος δὲ νικιέται˙ μὰ ἡ ἀξία τοῦ ἀνθρώπου δὲν εἶναι ἡ νίκη, παρὰ ὁ ἀγώνας γιὰ τὴ Νίκη. Καὶ ξέρω ἀκόμα ἐτοῦτο, τὸ δυσκολότερο: δὲν εἶναι οὔτε ὁ ἀγώνας γιὰ τὴ Νίκη˙ ἡ ἀξία τοῦ ἀνθρώπου εἶναι μία μονάχα, ἐτούτη: νὰ ζεῖ καὶ νὰ πεθαίνει παλικαρίσια καὶ νὰ μὴν καταδέχεται ἀμοιβή. Κι ἀκόμα ἐτοῦτο, τὸ τρίτο, ἀκόμα πιὸ δύσκολο: ἡ βεβαιότητα, πὼς δὲν ὑπάρχει ἀμοιβή, νὰ μή σου κόβει τὰ ἥπατα παρὰ νὰ σὲ γεμίζει χαρά, ὑπερηφάνια κι ἀντρεία.

Από την «Αναφορά στον Γκρέκο», του Νίκου Καζαντζάκη, εκδόσεις Ελένης Καζαντζάκη

Ευτυχώς που υπάρχουν οι Βάρβαροι...

2010-03-06T22:06:00.002+02:00

Σε έναν πλούσιο δήμο της Γαλλίας υπάρχει μια σχολική κοινότητα οκτώ ιδιωτικών σχολείων που λειτουργούν με τον εξής κανονισμό: Η σχολική επιτροπή διαθέτει για τις ανάγκες των οκτώ αυτών σχολείων ένα σημαντικό ποσό ετησίως (ας πούμε γύρω στα 300.000 ευρώ). Τα χρήματα εξασφαλίζονται μέσα από τα δημοτικά τέλη και την κρατική επιχορήγηση. Διανέμονται δε σε κάθε σχολείο ανάλογα με τον αριθμό των μαθητών του.

Η σχολική αυτή κοινότητα προσφέρει στους μαθητές του κάθε σχολείου χωριστά, τα εξής προνόμια: Δωρεάν συγγράμματα ποιοτικών βιβλίων, άριστη υλικοτεχνική υποδομή (άριστες χωροταξικά αίθουσες διδασκαλίας, γυμναστήρια, κολυμβητήρια, αμφιθέατρα, αίθουσες προβολών), δωρεάν σίτιση (λειτουργία εστιατορίου για δωρεάν μεσημεριανή σίτιση και ατελής προσφορά δυο προϊόντων από το κυλικείο του σχολείου κάθε μέρα), άριστο εκπαιδευτικό προσωπικό (επιλογή των καθηγητών με αυστηρά κριτήρια καταλληλότητας), δωρεάν παροχή ηλεκτρονικών υπολογιστών laptops που με ευθύνη του σχολείου θα αναβαθμίζονται ετησίως, ετήσια πενθήμερη εκδρομή στο εξωτερικό με συμβολική τιμή συμμετοχής για τους μαθητές και των τριών τάξεων, δωρεάν ενισχυτική διδασκαλία και προετοιμασία για τις εξετάσεις για όσους από τους μαθητές το επιθυμούν.

Η σχολική κοινότητα πάλι, προκειμένου να παραχωρεί στα συγκεκριμένα σχολεία αυτές τις δυνατότητες, ζητά με τον κανονισμό της τρία μόνο πράγματα από τους μαθητές. Πρώτον συμμετοχή (όχι απόδοση) 80% στα διαγωνίσματα του σχολείου προκειμένου να ενισχυθεί η προετοιμασία των μαθητών για τις εξετάσεις τους στο τέλος της χρονιάς, δεύτερον όριο απουσιών 50 για κάθε σχολικό έτος. Εννοείται πως σε κάθε περίπτωση που ο μαθητής ασθενήσει και λήψει από το σχολείο, οι απουσίες αυτές δεν μετράνε αλλά υποχρεούται στα πλαίσια της ενισχυτικής διδασκαλίας που του προσφέρει το σχολείο του να αναπληρώσει τα μαθήματα που έχασε ούτως ώστε να ενταχθεί πάλι ομαλά στην ύλη του υπόλοιπου τμήματος της τάξης του. Τέλος ζητείται από τους μαθητές μια κόσμια διαγωγή αφού σε οποιαδήποτε σοβαρή παραβατική συμπεριφορά το σχολείο θα έχει το δικαίωμα να αποβάλλει τον μαθητή.

Οι πρώτες πέντε χρονιές κυλάνε ομαλά. Η σχολική κοινότητα εκπληρώνει τους παιδαγωγικούς της στόχους, καθηγητές, γονείς και μαθητές είναι ενθουσιασμένοι. Την έκτη χρονιά όμως έρχεται ο πρόεδρος αυτής της κοινότητας και θέτει στους διευθυντές των οκτώ αυτών σχολείων το εξής θέμα. Η σχολική επιτροπή αδυνατεί να συνεχίσει τη χρηματοδότηση της σχολικής κοινότητας γιατί ένα από τα σχολεία δεν πληρεί τους όρους του συμφωνητικού. Συγκεκριμένα, αυτά τα πέντε χρόνια, οι μαθητές αυτού του σχολείου έχουν συμμετοχή στα διαγωνίσματα 20% αντί για 80%, σημειώνουν κατά μέσο όρο 160 απουσίες αντί για 50 το χρόνο, ενώ έχει παρατηρηθεί πλήθος παραβατικών συμπεριφορών στους χώρους του σχολείου. Ο πρόεδρος φεύγοντας ζητά από τους διευθυντές να συζητήσουν το πρόβλημα μεταξύ τους και να του ανακοινώσουν την απόφασή τους.

Μετά από πολλή συζήτηση και λεπτομερειακή αντιμετώπιση του θέματος οι διευθυντές προτείνουν στον πρόεδρο τις εξής δυο λύσεις: Ή θα αποκλεισθεί το συγκεκριμένο σχολείο από τη σχολική κοινότητα ή θα πάρουν κάποια μέτρα στήριξής του προκειμένου να συνεχίσει η λειτουργία της κοινότητας ως έχει.

Ο πρόεδρος τους λέει τότε πως τα πράγματα αντικειμενικά έχουν ως εξής: Στην περίπτωση που αποφασίσουν να λάβουν μέτρα στήριξης του «προβληματικού» σχολείου θα σημειωθούν σημαντικές αλλαγές στις παροχές προς τους μαθητές προκειμένου να εξισορροπηθεί η οικονομική ζημιά που προκαλεί αυτό το σχολείο στη κοινότητα. Δηλαδή οι μαθητές θα πληρώνουν εφεξής τα σχολικά τους συγγράμματα, καταργείται η δωρεάν σίτιση στο σχολείο και τα δωρεάν από το κυλικείο γεύματα, δεν προσφέρεται η δυνατότητα παροχής ηλεκτρονικών υπολογιστών στο μέλλον, οι καθηγητές των σχολείων θα επιλέγονται με απλούστερες διαδικασίες καθώς δε θα μπορούν πλέον να αμείβουν και να διαλέγουν έτσι τους «καλύτερους» από αυτούς, οι εκδρομές πλέον θα είναι τριήμερες εγχώριες με αποκλειστική χρηματική συμμετοχή των μαθητών, ενώ όλα τα γυμναστήρια και κολυμβητήρια θα παραχωρηθούν στο Δήμο, αφού θα είναι πολύ δύσκολη πλέον η ετήσια συντήρηση των σχολικών χώρων.

Στην περίπτωση βέβαια που αποφασίσουν να αποκλεισθεί το «προβληματικό» σχολείο, τα υπόλοιπα επτά δεν θα έχουν καμία επιβάρυνση μιας και όλα αυτά τα χρόνια οι μαθητές τους τήρησαν απαρέγκλιτα τους κανονισμούς λειτουργίας της σχολικής κοινότητας. Είναι μάλλον πιθανό πως θα πριμοδοτηθούν και με το χρηματικό ποσό που αντιστοιχούσε στο μερίδιο του συγκεκριμένου προς αποχώρηση σχολείου.

Η απόφαση ήταν πολύ απλή και φάνηκε σε όλους δίκαιη. Το συγκεκριμένο «απροσάρμοστο» σχολείο αποκλείστηκε και η σχολική κοινότητα συνέχισε με τους πρότερους ρυθμούς της τη λειτουργία της.

Βάλτε τον εαυτό σας στη θέση ενός μαθητή από τα υπόλοιπα επτά πλην του «προβληματικού». Θα κάνατε κάτι διαφορετικό; Πώς θα ερμηνεύατε τη λέξη «δικαιοσύνη» ή την έννοια της ανάληψης ευθυνών; Διαφορετικά ίσως;

Ας ονομάσουμε λοιπόν αυτή τη σχολική κοινότητα Ευρωπαϊκή Ένωση και το «προβληματικό» σχολείο Ελλάδα. Σε τι θα διέφερε η αντιμετώπισή των άλλων από αυτή που εισπράττουμε σήμερα; Εμείς θα κάναμε κάτι διαφορετικό; Εάν στη θέση μας ήταν μια άγνωστη για εμάς οικονομικά χώρα, π.χ. η Λετονία, θα δεχόμασταν να χάσουμε τα προνόμιά μας ή να έχουμε κυρώσεις σαν τις τωρινές για υπαιτιότητες άλλων ... των Λετονών;

Η κριτική λοιπόν κι η καχυποψία με την οποία μας αντιμετωπίζουν όλοι οι άλλοι Ευρωπαϊκοί λαοί δεν είναι τυχαία. Ούτε βέβαια φύτρωσε εν αγνοία μας τα τελευταία χρόνια. Είμαστε οι πρώτοι εμείς υπεύθυνοι της μοίρας μας. Εμείς με την κρατική κακοδιαχείριση των οικονομικών μας, με τη στήριξη ανίκανων πολιτικάντηδων, με την υιοθέτηση του ρουσφετιού και της κομπίνας σε στόχο ζωής, την εκούσια παράβλεψη της κρατικής μας προόδου προκειμένου να καλύψουμε τις μικρότερες προσωπικές μας παρανομίες. Ναι κύριε πρωθυπουργέ, διοργάνωσε Ολυμπιακούς Αγώνες γιατί μπροστά στα εκατομμύρια που θα χρεώσουν την Ελλάδα τι θα κοστίσει να τη χρεώσω κι εγώ με ένα αυθαίρετο στο νησί; Ναι κύριε πρωθυπουργέ, διοργάνωσε και φέτος το καλλιτεχνικό λίκνο του ευρωπαϊκού πολιτισμού, τη Εurovision, γιατί μπροστά στα εκατομμύρια που θα χρεώσουν την Ελλάδα τα φορέματα της Βίσση ή τα ταξίδια του Σάκη μπροστά στο φιλοθεάμον πεπαιδευμένο κοινό, τι θα κοστίσει το δικό μου καινούριο σακάκι που αγόρασα δίχως απόδειξη;

Το πρόβλημα για εμένα δεν είναι ό,τι μας κατηγορούν. Αυτό είναι ζήτημα αναγνώρισης και χειρισμού της δικής μας ευθύνης που στο βήμα της όποιας εθνικής μας ενηλικίωσης πρέπει να κάνουμε. Το ζήτημα είναι ο τρόπος που μέρες τώρα προβάλλεται ενώπιόν μας αυτός ο δημοσιογραφικός ευτελισμός ημών και αλλήλων. Το ότι το όποιο focus μπορεί και μας ξεσηκώνει εναντίον των Γερμανών με θλίβει. Πιστεύω πως και εάν το οποιοδήποτε δικό μας κουτσομπολίστικο περιοδικό αποκαλέσει του Γερμανούς ηλίθιους, δεν θα το λάβουν καν υπόψη τους. Σε εμάς αντίθετα μέσω των δικών μας δημοσιογραφικών χειρισμών δημιουργήθηκε εθνική αντιγερμανική υστερία.

Και προσέξτε˙ εμείς οι ίδιοι που τέλος Φλεβάρη θαυμάζαμε το γερμανικό οικονομικό μοντέλο, μιλούσαμε για κράτος με πρότυπη οργάνωση, εκθειάζαμε τις αυτοκινητοβιομηχανίες και τις κινηματογραφικές ταινίες τους, εμείς οι ίδιοι πέσαμε στην παγίδα που βρίζαμε. Γίναμε σαν κι αυτούς. Τους απαξιώνουμε ή μιλάμε προσβλητικά μιμούμενοι συμπεριφορές μαθητών δημοτικού ή δημοσιογραφικού διαλόγου στο Ιράν. Και ξέρετε γιατί συμβαίνει όλο αυτό; Γιατί απλούστατα καλοί μου, μας λείπει, ή καλύτερα έχουμε χάσει, την εθνική μας αυτοσυνειδησία. Δεν ξέρουμε ποιοι είμαστε και δεν μας πειράζει που οι άλλοι μας βρίζουν για κάτι που ούτε κι εμείς καταλαβαίνουμε καλά. Το δέον είναι η απάντησή μας. Η υβριστική μας απάντηση. Μόνον έτσι θα δείξουμε τι αληθινά αξίζουμε! Από τη στιγμή που το να είσαι Έλληνας κατάντησε να σημαίνει το ίδιο που σημαίνει (ρωτήστε όποιον μαθητή θέλετε) το να είσαι Ολυμπιακός ή Παναθηναϊκός, να είσαι ΠΑ.ΣΟ.Κ. ή Νέα Δημοκρατία, όταν βρίζουνε την Ελλάδα πρέπει να βρίσουμε κι εμείς όπως όταν βρίζουν την ομάδα ή το κόμμα μας.

Αυτήν ακριβώς την ευκαιρία πρέπει να αξιοποιήσουμε γόνιμα. Πρέπει δηλαδή να σταθούμε απέναντι σε κάθε ξένο (πολιτικό ηγέτη, δημοσιογράφο ή τουρίστα) με τη συνείδηση του τι είμαστε. Είμαστε οι φτωχοί συγγενείς της Ευρώπης που ζητούμε χάρη για να σώσουμε την οικονομία μας; Είμαστε αυτοί που δεν οργιζόμαστε όταν μας προτείνουν να ξεπουλήσουμε την εθνική μας κληρονομιά για να μη μας θεωρήσουν απολίτιστους; Είμαστε αυτοί που θα κάνουμε ό,τι μας υποδεικνύουν πάντα κάποιοι ξένοι εθνοσωτήρες γιατί «αγαπούν» περισσότερο την πελατειακή μας εξάρτηση από ό,τι εμείς τη πατρίδα μας; Αν ναι τότε δε χρειάζονται πολλά πράγματα. Αρκεί να συνεχίσουμε να παρακολουθούμε αυτή την εκτυλισσόμενη γύρω μας παρωδία. Τα Μ.Μ.Ε. φροντίζουν καλά γι’ αυτό.

Εάν όμως έστω και λίγο νιώθουμε θιγμένοι όχι από αντίδραση αλλά από περηφάνεια χρειάζεται να κάνουμε κάτι πιο επίπονο. Να προβληματιστούμε και να ξηλώσουμε ό,τι δεν μας κάνει περήφανους που είμαστε Έλληνες. Είναι πολύ απλό και πολύ επίμοχθο συνάμα.Από την απόδειξη που δε δώσαμε ή δεν πήραμε ως το κλείσιμο της τηλεόρασης μπροστά σε εκπομπές που μάχονται για την εθνική μας υπόληψη όταν όλες τις υπόλοιπες μέρες του χρόνου χτίζουν την εθνική μας ταυτότητα μέσα από τα σκουπίδια των τηλεαστέρων και της εξίσωσης του σημαντικού με το αδιάφορο. Εξαρτάται με το τι και πώς θέλουμε να ζούμε. Επαναλαμβάνω, μόνο στην περίπτωση που έχει κάποια σημασία το γεγονός πως είμαστε Έλληνες.

Ολοκληρώνω με μια σκέψη για τη γνησιότητα της συμπεριφοράς μας. Το περίφημο Γερμανικό βίντεο που μιλούσε απαξιωτικά για τη χώρα μας χρησιμοποίησε δυο βασικά επιχειρήματα: Πρώτον πως οι Έλληνες δεν έχουμε Ιστορία αφού ό,τι κάναμε δεν ήταν παρά η επιτυχία μας στους Περσικούς πολέμους και το δεύτερον πως είμαστε ένας λαός που εδώ και τρεις χιλιάδες χρόνια μιλάμε την ίδια γλώσσα, κάτι που για τους Γερμανούς φαντάζει τόσο ακατανόητο και ανώμαλο σαν αν μιλούσαν οι ίδιοι γοτθικά ή λατινικά. Την σχετική απάντηση στους πολλούς της Ευρώπης την έδωσε ο μοναδικός Οδυσσέας Ελύτης στο Λόγο του στην Ακαδημία της Στοκχόλμης για το Νόμπελ Λογοτεχνίας.

Την σχετική όμως απάντηση στους λίγους εμάς της πατρίδας μας πρέπει να τη δώσουμε οι ίδιοι όταν οι μαθητές μας στο σχολείο (ή πιθανότατα κι εμείς όταν ήμασταν μαθητές) ρωτούν, δίχως να έχουν δει το γερμανικό βίντεο, μα λέγοντας τα ίδια πράγματα, γιατί να μαθαίνουμε σήμερα στο σχολείο ιστορία και αρχαία Ελληνικά. Με τους Γερμανούς αγανακτούμε. Όταν όμως λέμε ή πρεσβεύουμε πολιτισμικά κι εμείς τα ίδια; Δύσκολος λοιπόν δρόμος η εθνική μας αυτοσυνεδησία. Αν πρόεχει η οικονομική μας πρόοδος από αυτή τότε μάλλον χάνουμε την ευκαιρία. Κι όπως είπε ο συμπαθής κατά τ’ άλλα κ. Όλι Ρεν «...καλό κουράγιο...»!

Αυτοπροσωπογραφία

2010-03-01T23:18:00.005+02:00

Θεὲ τῶν χαμένων ψυχῶν, ἐσὺ ποὺ εἶσαι χαμένος ἀνάμεσα στοὺς ἄλλους θεούς, ἄκουσε μέ!

Ἐσύ, μοίρα γλυκιὰ πού μας παραστέκεις, κι ἐσεῖς τρελὰ περιπλανώμενα πνεύματα, ἀκοῦστε μέ:

Ἐγώ, ὁ πιὸ ἀτελής, κατοικῶ ἀνάμεσα σὲ μία τέλεια φυλή.

Ἐγώ, ἕνα ἀνθρώπινο χάος, ἕνα νεφέλωμα ἀπὸ συγκεχυμένα στοιχεῖα, περιφέρομαι ἀνάμεσα σὲ ὁλοκληρωμένους κόσμους -ἀνάμεσα σὲ ἀνθρώπους ποὺ ἔχουν τέλειους νόμους, ἀπαρασάλευτη τάξη καὶ συγκροτημένες σκέψεις. Ἀνάμεσα σὲ ἀνθρώπους ποὺ ἔχουν διευθετημένα ὄνειρα καὶ τὰ ὁράματά τους εἶναι καταγραμμένα καὶ ἀρχειοθετημένα.

Θεέ μου, οἱ ἀρετὲς τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν εἶναι μετρημένες, κι οἱ ἁμαρτίες τοὺς ζυγιασμένες. Καὶ τὰ ἀπροσμέτρητα πράγματα ποὺ διαβαίνουν στὸ θαμπὸ ἡλιοβασίλεμα, ἐκεῖ ποὺ δὲν ὑπάρχει οὔτε ἁμαρτία οὔτε ἀρετή, εἶναι κι αὐτὰ γραμμένα σὲ κατάστιχα.

Ἐδῶ οἱ μέρες καὶ οἱ νύχτες μοιράζονται σὲ ἐποχὲς συμπεριφορᾶς καὶ κυβερνιοῦνται ἀπὸ ἄψογους, ἀκριβεῖς κανόνες.

Νὰ τρῶς, νὰ πίνεις, νὰ κοιμᾶσαι, νὰ σκεπάζεις τὴ γύμνια σου, καὶ τέλος νὰ κουράζεσαι τὴν πρεπούμενη ὤρα.

Νὰ δουλεύεις, νὰ παίζεις, νὰ τραγουδᾶς, νὰ χορεύεις, κι ὕστερα νὰ πλαγιάζεις ὥσπου τὸ ρολόι νὰ σημάνει τὴν ὥρα.

Νὰ σκέφτεσαι ἔτσι, νὰ αἰσθάνεσαι τόσο, κι ὕστερα -μόλις ἕνα καθορισμένο ἄστρο ἀνατείλει στὸν ὁρίζοντα- νὰ σταματᾶς νὰ σκέφτεσαι καὶ νὰ αἰσθάνεσαι.

Νὰ ληστεύεις τὸ γείτονά σου χαμογελώντας, νὰ προσφέρεις δῶρα χειρονομώντας κομψά, νὰ ἐπαινεῖς, νὰ κατηγορεῖς κεκαλυμμένα, νὰ καταστρέφεις ψυχὲς μὲ ἕνα σου λόγο, νὰ καῖς τοὺς ἀνθρώπους μὲ μίαν ἀνάσα σου, κι ὕστερα - μόλις τελειώνει ἡ δουλειὰ τῆς μέρας - νὰ νίπτεις τᾶς χείρας σου.

Ν' ἀγαπᾶς σύμφωνα μὲ τοὺς κανόνες τῆς τάξης, νὰ ψυχαγωγεῖς τὸν καλύτερο ἑαυτό σου μὲ προσχεδιασμένο τρόπο, νὰ λατρεύεις τοὺς θεοὺς ὅπως τοὺς ἀξίζει, νὰ μηχανορραφεῖς ἔντεχνα μὲ τοὺς δαίμονες, κι ὕστερα νὰ τὰ λησμονεῖς ὅλα, σὰν νὰ ἔχει πεθάνει ἡ μνήμη σου.

Νὰ σκέφτεσαι ὑστερόβουλα, νὰ στοχάζεσαι μὲ ὑπολογισμό, νὰ εἶσαι ἐλαφρὰ εὐτυχισμένος καὶ νὰ ὑποφέρεις ἀριστοκρατικὰ -κι ὕστερα ν' ἀδειάζεις τὸ ποτήρι ὡς τὴν τελευταία σταγόνα, γιὰ νὰ μπορεῖς νὰ τὸ γεμίσεις πάλι αὔριο.

Ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα, Θεέ μου, ἔχουν τέλεια προβλεφτεῖ, ἔχουν ἀποφασιστικὰ γεννηθεῖ, ἔχουν γαλουχηθεῖ μὲ φροντίδα, κυβερνιοῦνται ἀπὸ κανόνες, καθοδηγοῦνται ἀπὸ τὴ λογικὴ κι ὕστερα -σύμφωνα μὲ προκαθορισμένη μέθοδο- σφαγιάζονται καὶ θάβονται.

Κι ἀκόμα, οἱ σιωπηλοί. τάφοι, ποὺ βρίσκονται μέσα στὴν ἀνθρώπινη ψυχή, εἶναι σημειωμένοι κι ἀριθμισμένοι.

Ὅλα αὐτὰ εἶναι ἕνας τέλειος κόσμος, ἕνας κόσμος ὁλοκληρωμένης τελειότητας, ἕνας κόσμος τρανῶν θαυμάτων, τὸ ὠριμότερο φροῦτο στοῦ Θεοῦ τὸν κῆπο, ἡ μεγαλοφυέστερη σκέψη στὸ σύμπαν.

Ἀλλὰ γιατί, Θεέ μου, πρέπει ἐγὼ νὰ βρίσκομαι ἐδῶ; Ἐγώ, ἕνας ἄγουρος σπόρος ἀνεκπλήρωτου πάθους, μία καταιγίδα τρελή, ἐγώ, ποῦ δὲ γυρεύω οὔτε τὴν ἀνατολὴ οὔτε τὴ δύση, ἐγώ, ἕνα ἀλλοπαρμένο θραῦσμα κάποιου πλανήτη ποῦ ἐξεράγη;

Θεὲ τῶν χαμένων ψυχῶν, ἐσὺ ποὺ εἶσαι χαμένος ἀνάμεσα στοὺς ἄλλους θεούς, γιατί βρίσκομαι ἐδῶ;

Από τον «Τρελό» του Χαλίλ Γκιμπράν, εκδόσεις Μπουκουμάνη

Το συγκεκριμένο αριστούργημα προέρχεται από το κεφάλαιο του τέλειου κόσμου στο βιβλίο του Γκιμπράν. Πολλές φορές σκέφτομαι τα λόγια αυτά όταν όλοι (ή σχεδόν όλοι) κι όλα (ή σχεδόν όλα) γύρω μου προσπαθούν να με πείσουν πως είμαι κάποιο γρανάζι στο δικό στους κόσμο. Όταν κάποιος κύριος Όλι Ρεν έρχεται ως σωτήρας στη χώρα μου κι οι ειδήσεις εξαντλούνται να με πείσουν για το πόσο φτωχός πρόκειται να γίνω, πόσο αναξιόπιστος απέναντι στους Δυτικοευρωπαίους εθνοσωτήρες μου αποδείχτηκα, και πόσο ανάγκη τους έχω για να ζω ανάμεσά τους, μέρος του όμορφου πολιτισμού τους.

Μαζί με τον Γκιμπράν κι εγώ αδιαφορώ. Αρνούμαι να μπω στη διαδικασία χειραγώγησης που ξεκινά από χίλιους δυο άλλους έξω από τις επιθυμίες μου. Πολύ συχνά ξεχνάμε πως είμαστε ένα κράμα μαζί πολλών ανόμοιων στοιχείων, δωμάτιο με φως που χωρά μαζί το Θεό και τον δαίμονα. Ξεχνάμε πως δεν είμαστε αυτά που λέμε ή κάνουμε αλλά αυτό που φυλάμε μυστικό στη καρδιά μας κι ο πόθος μας να το υλοποιήσουμε.

Ποιος θα μας μιλήσει για τους σιωπηλούς τάφους που έχουμε στη ψυχή ή για το πώς θα θέλαμε να είναι η ζωή μας; Ποιος ενδιαφέρεται για το τι έχει αξία στη ζωή μας, οι άνθρωποι ή ο δέκατος τέταρτος μισθός; Ποιος μπορεί να αφαιρέσει ανθρώπους από την προσωπική μας ιστορία με την ίδια προετοιμασία που προηγείται η κατάργηση των επιδομάτων από τους μισθούς; Όλα αυτά μου είναι αδιάφορα. Πραγματικά αδιάφορα. Όχι πως δεν θα επηρεαστεί σημαντικά, όπως κι όλων μας σε ένα μέτρο, η ποιότητα της ζωής μου. Αυτό όμως που αξίζει και προσέχω περισσότερο δεν είναι αυτό που οι άλλοι νομίζουν πως μέσα από τέλειους νόμους ή σωστά μέτρα μπορούν να ρυθμίσουν το τι και κυρίως πώς θα ζω.

Χρειάζεται να βγεις από αυτό που οι άλλοι θεωρούν ως μέτρο για να μπορέσεις να μετρήσεις διαφορετικά το κόσμο γύρω σου. Χρειάζεται να αρχίσεις να αμφιβάλλεις για τους ανθρώπους γύρω σου που λεν’ ότι έχουν τέλειους νόμους, απαρασάλευτη τάξη και συγκροτημένες σκέψεις. Να γελάς με όσους έχουν διευθετημένα όνειρα και τα οράματά τους είναι καταγραμμένα και αρχειοθετημένα. Αυτούς που νόμισαν πως μπορούν να χωρέσουν το ευτυχώς άπειρο.

Χρειάζεται να πάψεις να μετράς τις μέρες και τις νύχτες σα να μοιράζονται σε εποχές συμπεριφοράς που κυβερνιούνται από άψογους, ακριβείς κανόνες. Να τρως, να πίνεις, να κοιμάσαι, να σκεπάζεις τη γύμνια σου, και τέλος να κουράζεσαι, να δουλεύεις, να παίζεις, να τραγουδάς, να χορεύεις, κι ύστερα να πλαγιάζεις την ώρα που θες εσύ κι όχι την πρεπούμενη ώρα. Να μην σκέφτεσαι έτσι, να μην αισθάνεσαι τόσο, κι ύστερα -μόλις ένα καθορισμένο άστρο ανατείλει στον ορίζοντα- να σταματάς να σκέφτεσαι και να αισθάνεσαι. Αυτά άστα για τους επαγγελματίες της ρουτίνας.

Χρειάζεται πάλι να πάψεις να ληστεύεις το γείτονά σου χαμογελώντας, να προσφέρεις δώρα χειρονομώντας κομψά, να επαινείς, να κατηγορείς κεκαλυμμένα, να καταστρέφεις ψυχές με ένα σου λόγο, να καις τους ανθρώπους με μιαν ανάσα σου, κι ύστερα -μόλις τελειώνει η δουλειά της μέρας- να νίπτεις τας χείρας σου, χρειάζεται να κάνεις στροφή στο απίθανο και να σταματήσεις ν' αγαπάς σύμφωνα με τους κανόνες της τάξης, να ψυχαγωγείς τον καλύτερο εαυτό σου με προσχεδιασμένο τρόπο, να λατρεύεις τους θεούς όπως τους αξίζει, να μηχανορραφείς έντεχνα με τους δαίμονες, κι ύστερα να τα λησμονείς όλα, σαν να έχει πεθάνει η μνήμη σου. Χρειάζεται σε όλα αυτά να βρεις το δικό σου τρόπο, τον κατάδικό σου τρόπο για να είσαι εσύ αυτός που δίνεις αξία στη ζωή σου κι όχι αυτή σε σένα.

Χρειάζεται εξάλλου να σταματήσεις να σκέφτεσαι υστερόβουλα και να στοχάζεσαι με υπολογισμό, να είσαι ελαφρά ευτυχισμένος και να υποφέρεις αριστοκρατικά - κι ύστερα ν' αδειάζεις το ποτήρι ως την τελευταία σταγόνα, για να μπορείς να το γεμίσεις πάλι αύριο. Άγγιξε την ευτυχία όταν ενσαρκώνεται ή πιες τον πόνο μέχρι τη τελευταία στάλα. Αντέχεις;

Ίσως έτσι καταλάβουμε πως αυτός ο τέλειος κόσμος, ο κόσμος της ολοκληρωμένης τελειότητας που ευαγγελίζεται ο κύριος Όλι Ρεν, ένας κόσμος τρανών θαυμάτων, μας είναι ή πρέπει να μας είναι ξένος.

Εγώ τουλάχιστον του τον χαρίζω. Και σε αυτόν και στους ευρωπαίους δικτάτορες εθνοσωτήρες και στους δικτάτορες εθνοσωτήρες πολιτικούς μας και στους δικτάτορες γελοίους δημοσιογραφίσκους μας. Ζητώντας απάντηση κι εγώ από τον Θεό, μονολογώ μαζί με τον συγγραφέα: Θεέ μου, πρέπει εγώ να βρίσκομαι εδώ; Εγώ, ένας άγουρος σπόρος ανεκπλήρωτου πάθους, μια καταιγίδα τρελή, εγώ, που δε γυρεύω ούτε την ανατολή ούτε τη δύση, εγώ, ένα αλλοπαρμένο θραύσμα κάποιου πλανήτη που εξερράγη;
Θεέ των χαμένων ψυχών, εσύ που είσαι χαμένος ανάμεσα στους άλλους θεούς, γιατί βρίσκομαι εδώ;

Η υπέρβαση

2010-02-25T19:54:00.003+02:00

Τώρα, εδώ, όπως βλέπεις χρειάζεται να τρέχεις με όλα τα δυνατά σου για να κρατηθείς στο μέρος που βρίσκεσαι. Αν θέλεις να φτάσεις κάπου αλλού, πρέπει να τρέξεις τουλάχιστον δύο φορές τόσο.

Από το "Μες στον καθρέφτη και τι βρήκε η Αλίκη εκεί" του Lewis Carrol

Ένας χρόνος Υπουργείο Ονείρων

2010-02-20T22:30:00.016+02:00

Ὄνειρα κι ὄνειρα ἤρθανε
Στὰ γενέθλια τῶν γιασεμιῶν
Νύχτες καὶ νύχτες στὶς λευκὲς
Ἀϋπνίες τῶν κύκνων.
Ἡ δροσιά γεννιέται μές στά φύλλα
Ὄπως μές στόν απέραντο οὐρανό
Τό ξάστερο συναίσθημα

Αυτό το ξάστερο συναίσθημα που ευαγγελίζεται ο Ελύτης στο πρώτο από τα νυχτερινά επτάστιχα των Προσανατολισμών του, ήταν το ένσαρκο όνειρο που ένα χρόνο πριν, σαν σήμερα έκανε την εμφάνισή του στον διαδικτυακό κόσμο σας. Το όνειρο αυτό γεννήθηκε εφταμηνίτικο. Από τον Αύγουστο ως το Φλεβάρη κυοφορούνταν στην οθόνη σαν ιδέα, σαν προοπτική και σαν άθροισμα στιγμών που με τη λευκότητά τους μπορούν ή θα μπορούσαν να κάνουν τον ορίζοντά μας πιο φωτεινό.

Τα πράματα δεν ήσαν καθόλου εύκολα από την αρχή. Για να στηρίξει η ελπίδα το άπειρο των γενναίων προσδοκιών ένας δεν αρκεί. Είναι ή τραγικός μέσα στη μοναξιά του ή ανεπαρκής μέσα σε αυτή. Σε τούτη την προσπάθεια στάθηκαν δίπλα στο Υπουργείο ονείρων αρκετοί φίλοι. Αρκετοί προς τους οποίους οφείλω ένα εγκάρδιο ευχαριστώ. Ευχαριστώ για την υπομονή, για τη βοήθεια και την συμπόρευση. Ευχαριστώ όλους κι έναν έναν χωριστά για την αγάπη, για το κοινό βλέμμα, για το όποιο σχόλιο ή την όποια κριτική σε αναρτήσεις του Υπουργείου ονείρων. Σας ευχαριστώ για την εμπιστοσύνη, για το μοίρασμα για την ελπίδα. Όλους κι έναν έναν ξεχωριστά. Το λέω και το εννοώ. Μέσα από την καρδιά μου!

Επιτρέψτε μου όμως να ευχαριστήσω ξεχωριστά τρεις ανθρώπους δίχως τη βοήθεια των οποίων το Υπουργείο ονείρων θα ήταν ακόμη ένα άγονο ιδεολόγημα, μια «χαρακιά πικρή στην άμμο που θα έσβηνε». Ο πρώτος από αυτούς είναι ο Πετρής, ο οποίος είναι ο πρώτος που άκουσε την επιθυμία μου και την υποστήριξε δίχως δεύτερη σκέψη. Το αποτέλεσμα το θεωρούσε δευτερεύον. Το σημαντικό είναι να κάνουμε αυτό, δίχως το οποίο δεν θα μπορούσαμε να ζούμε όπως θέλαμε έλεγε. Μαζί βρήκαμε το όνομα, μετά από πολλές σκέψεις. Το θεωρούσε προκλητικό για την συναισθηματική ευφυΐα του καθενός μας να είναι σε θέση να αντιληφθεί το τι μπορεί να σημαίνει ένα Υπουργείο ονείρων όταν με το άκουσμά του άλλοι θα σκεφτούν Υπουργεία με τύπους σαν τον Πάγκαλο ή τη Διαμαντοπούλου κι άλλοι θα θεωρήσουν παιδικό το πιο ιερό χρέος μας απέναντι στα όνειρά μας. Το πιο τρελό είναι πως ο Πετρής (ακόμη) δεν έχει σχολιάσει ούτε ένα άρθρο και παρ’ όλες τις «πιέσεις» μου, δε νομίζω να γράψει κάτι σύντομα. Όποτε πάντως γίνει αυτό, με όποιο ψευδώνυμο γράψει, θα το καταλάβετε αμέσως. Η ιδιαιτερότητα των σπάνια όμορφων ανθρώπων δεν μπορεί με τίποτε να κρυφτεί.

Το δεύτερο μεγάλο ευχαριστώ είναι για τον Βασίλη, δίχως την καθημερινή βοήθεια του οποίου το Υπουργείο ονείρων θα είχε εντελώς άλλη μορφή και ποιότητα. Νομίζω πως για την περίπτωση του Βασίλη θα ήταν πιο δίκαιο (και κυριολεκτώ γι’ αυτό) να αναγνωριστεί η προσφορά του σαν δημιουργού του blog. Τον ζαλίζω καθημερινά, τον βάζω να αναρτήσει τρελά πράγματα, τον ενοχλώ με λεπτομέρειες, κλέβω πολύ από το χρόνο του για να χρεωθεί ανυποψίαστα από όλους το αποτέλεσμα στον Υπουργό. Κι όμως (ως σήμερα τουλάχιστον) δεν μου έχει πει ένα όχι. Δε μου έχει αρνηθεί την παραμικρή βοήθεια, όσο ιδιοτροπία κι αν κρύβει αυτή. Ένας πολύτιμος φίλος, με όλη την ουσία της σχέσης, να κάνει τόσο απλά και πανάξια να φαίνεται το χρέος μου απέναντί του σαν συμπόρευση στο ίδιο όνειρο. Επιτρέψτε μου να τον αναγνωρίζουμε όλοι εφεξής ως «Υφυπουργό ονείρων». Είναι το λιγότερο που μπορώ να σκεφτώ απέναντι στην άκαρπη μα αληθινή προσπάθειά μου να εκφράσω τις ευχαριστίες μου για τη καθημερινή καταλυτική παρουσία του στη δημιουργία του blog.

Τέλος θα ήθελα να ευχαριστήσω τον Δημήτρη Αρκάδα που ήταν ο πρώτος από τους φίλους μου που μου εμπιστεύθηκε άρθρο του, συμμεριζόμενος τις αγωνίες και τις ελπίδες μου. Θέλει θάρρος και εμπιστοσύνη να εκφράζεις με έργα κι όχι με λόγια την αγάπη σου και την προσπάθειά σου για το όνειρο ενός άλλου, σε καιρούς αφιλίας ή κονσερβοποιημένων σχέσεων που ζητούν ανταλλάγματα ή εγγυήσεις πριν προσφέρουν οτιδήποτε. Ευχαριστώ για την υπέρβαση.

Ολοκληρώνοντας επιτρέψτε μου να μοιραστώ μαζί σας τη γλυκύτητα από το αίσθημα πως, έστω και ατελώς και με πολλά λάθη συχνά, διακινδυνεύω να υπηρετώ τα όνειρά σας, ρίχνοντας απλά λίγο φως από ελπίδα, εκεί που όλα φαίνονται να είναι ερημιά. Και τα όνειρα που γίνονται ζωή, τα όνειρα που μέσα από τόσα και τόσα ταξίδια και ανθρώπινες περιπέτειες γίνονται ζωή, δε θα μας προδώσουν ποτέ.

Σας ευχαριστώ για το όνειρο! Σας ευχαριστώ για τη λύση στο αίνιγμα! ...«κι ἒχε στό νού σου ἒχε στο νού σου πάντοτε μ’ ακούς; Τό ἄχ πού βγάνει ὁ σκοτωμός τό ἄχ πού βγάν’ ἡ ἀγάπη...»

Έρωτας: η τραχιά μαθητεία

2010-02-17T22:56:00.004+02:00

Γόνιμος εἶναι κι ὁ ἔρωτας: ἐπειδὴ κι ὁ ἔρωτας εἶναι δύσκολος. Ἔρωτας ὄχι ἀνθρώπου γιὰ τὸν ἄνθρωπο: ἴσως αὐτὸ να’ ναὶ τὸ δυσκολότερο ἀπ' ὅσα μας ἔταξεν ἡ μοίρα, τὸ πιὸ ἀπόμακρο, ἡ τελευταία δοκιμασία, τὸ ἔργο ποὺ ὅλα τ' ἄλλα δὲν εἶναι παρὰ προετοιμασία καὶ προπαρασκευή του. Γι' αὐτὸ κι οἱ νέοι - ποὺ εἶναι «ἀρχάριοι» στὸ κάθε τί- δὲν ξέρουν ἀκόμα ν' ἀγαποῦν: πρέπει νὰ διδαχτοῦν τὸν ἔρωτα. Μὲ ὅλο τοὺς τὸ εἶναι, μὲ ὅλες τους τὶς δυνάμεις συμμαζεμένες γύρω στὴν ἐρημικὴ φοβισμένη καρδιά τους, ποὺ οἱ χτύποι τῆς ψηλώνουν ὁλοένα, πρέπει νὰ μάθουν νὰ ἀγαποῦν.

Ὁ καιρὸς ὅμως τῆς μαθητείας εἶναι πάντα καιρὸς μακρόχρονου «ἐγκλεισμοῦ». Ἔτσι εἶναι, γιὰ πολὺν καιρό, κι ὁ ἔρωτας: μοναξιὰ ὁλοένα καὶ πιὸ ἔντονη καὶ πιὸ βαθιὰ μόνωση. Ἔρωτας δὲ θὰ πεῖ ν' ἀνοίγεσαι εὐθύς, νὰ δίνεσαι, νὰ ἑνώνεσαι μὲ κάποιον Ἄλλον (τί θὰ ἦταν, ἄλλωστε, ἡ ἕνωση δυὸ ὄντων ἀκαθόριστων ἀκόμα, ἀτέλειωτων, ἀνοργάνωτων;)• εἶναι μία σπάνια εὐκαιρία γιὰ νὰ ὡριμάσεις, ν' ἀποχτήσεις μίαν ὑπόσταση δική σου, νὰ γίνεις ἐσὺ ἕνας ὁλόκληρος Κόσμος, γιὰ χάρη κάποιου ἄλλου, ἀγαπημένου προσώπου, εἶναι μία ὑψηλή, ἀκράτητη ἀξίωση, ποὺ σὲ χρίζει ἐκλεκτό της καὶ σὲ σπρώχνει πρὸς τὰ ἀπέραντα πλάτη. Μόνο ἔτσι θα’ πρεπε νὰ μεταχειρίζονται οἱ νέοι τὸν ἔρωτά τους: σὰν ἕνα καθῆκον ποὺ τοὺς ὑποχρεώνει νὰ ἐργάζονται ἀδιάκοπα στὸ μέσα τους κόσμο («ν' ἀκροάζονται καὶ νὰ σφυροκοπᾶνε νύχτα - μέρα»). Δὲν εἶναι ἀκόμα ὥριμοι γιὰ τὸ δόσιμο τοῦ ἑαυτοῦ τους, γιὰ τὴν ἐγκατάλειψη καὶ τὸ σβήσιμό τους μέσα σ' ἕνα ἄλλο ἄτομο, γιὰ ὁποιοδήποτε τρόπο Ἕνωσης. (Πρέπει, πρῶτα, καὶ γιὰ πολὺν καιρό, νὰ μαζεύουν καὶ νὰ θησαυρίζουν ὁλοένα). Ἡ Ἕνωση αὐτή, τό δόσιμο αὐτό, εἶναι τὸ στερνὸ σκαλοπάτι• ἴσως ἡ ἀνθρώπινη ζωὴ νὰ μὴ μπορεῖ ἀκόμη νὰ τὸ χωρέσει.

Ἐδῶ ὅμως λαθεύουν οἱ νέοι τόσο συχνὰ καὶ τόσο βαριά: ὁρμᾶνε ἀκράτητοι ὁ ἕνας πρὸς τὸν ἄλλον, ὅταν τοὺς ἀγγίξει ἡ ἀγάπη (εἶναι στὴ φύση τους νὰ μή μποροῦν νὰ περιμένουν), σκορπίζονται ἐδῶ κι ἐκεῖ, ἐνῶ ἡ ψυχὴ τοὺς εἶναι γεμάτη ἀκεφιά, ἀκαταστασία καὶ ταραχή... Τί μπορεῖ ὅμως νὰ βγεῖ ἀπὸ αὐτό; Τί μπορεῖ νὰ κάνει ἡ ζωὴ τοῦτο τὸ μπερδεμένο σωρὸ τῶν μισοσπασμένων ὑλικῶν, ποὺ αὐτὸ τὰ ὀνομάζουν «ἕνωσή» τους καὶ πολὺ θα’ θελαν νὰ τὰ ὀνομάσουν «εὐτυχία» τους; Καὶ τί τοὺς μέλλεται τὸ αὔριο;

Καθένας τοὺς ἀφανίζεται γιὰ χάρη τοῦ ἄλλου ἀφανίζει σύγκαιρα τὸν ἄλλον κι ἄλλους πολλοὺς ἀκόμα, ποὺ ἴσως νὰ ἐρχόντουσαν κατόπι. Χάνει τὸ νόημα τῆς ἀπεραντοσύνης, χάνει ὅλες του τὶς δυνατότητες ἀνταλλάζει τὸ «πήγαιν' - ἔλα» τῶν σιωπηλῶν, γεμάτων ὑποσχέσεις, πραγμάτων, μ’ ἕνα στεῖρο ἀνακάτεμα, ἀπ' ὅπου δὲ μπορεῖ νὰ βγεῖ ἄλλο τίποτα πάρα σιχασιὰ, ἀπογοήτευση καὶ φτώχια. Δὲν τοῦ μένει παρὰ νὰ γυρέψει σωτηρία σὲ μίαν ἀπ' τις ἄπειρες συμβατικὲς καταστάσεις ποὺ εἶναι παντοῦ στημένες, σὰ δημόσια καταφύγια, γύρω ἀπ' αὐτὸν τὸν ἐπικίνδυνο δρόμο. Καμιὰ περιοχὴ τῆς ἀνθρώπινης ὑπόστασης δὲν εἶναι τόσο πολὺ γεμάτη ἀπὸ συμβατικότητες, ὅσο τούτη ἐδῶ. Σωσίβια, βάρκες καὶ ναυαγοσωστικὰ εἶναι στὴ διάθεσή του, κάθε εἴδους βοήθεια ποὺ ἡ κοινωνία ἔχει ἐπινοήσει γιὰ τοῦτο τὸ σκοπό. Γιὰ τοὺς ἀνθρώπους, ὁ ἔρωτας δὲν εἶναι παρὰ μία ἀπόλαυση, τὸν κατάντησαν λοιπὸν κάτι εὔκολο καὶ ἀκίνδυνο καὶ σίγουρο, ὅμοιο μὲ τὶς ἀπολαύσεις τῶν δρόμων.

Ἀλήθεια, πόσοι καὶ πόσοι νέοι στάθηκαν ἀνίκανοι νὰ βροῦν τὸ σωστὸ δρόμο ἀγάπης, γιὰ πόσους τὰ σύνορά του ἔρωτα σταματᾶνε στὸ εὔκολο, βιαστικὸ δόσιμο τοῦ ἑαυτοῦ τους! (οἱ περισσότεροι, ἄλλωστε, δὲ θὰ προχωρήσουν -σίγουρα- πιὸ πέρα ἀπὸ κεῖ). Νιώθουν, πολλοί, νὰ λυγίζουν κατ' ἀπ' τὸ βάρος αὐτοῦ τοῦ λάθους καὶ πασχίζουν νὰ κάνουν βιώσιμη καὶ γόνιμη, μὲ τὸ δικό τους προσωπικὸ τρόπο, τὴν κατάσταση αὐτὴ ὅπου βρέθηκαν ριγμένοι. Ἡ φύση τοὺς τοὺς λέει πὼς τὰ προβλήματα τοῦ ἔρωτα -λιγότερο ἀπὸ ἄλλα, ποὺ εἶναι τὸ ἴδιο σημαντικά- δὲ μποροῦν νὰ λυθοῦν σύμφωνα μὲ τοῦτον ἢ ἐκεῖνον τὸ γενικὸ κανόνα ποὺ ἐφαρμόζεται σ' ὅλες τὶς περιπτώσεις• νιώθουν πὼς τὰ προβλήματα αὐτὰ -ἄμεσα προβλήματα ἀνθρώπου πρὸς ἄνθρωπο- χρειάζονται, γιὰ κάθε περίπτωση, καινούργια, ἰδιαίτερη, ἀποκλειστικὰ προσωπικὴ ἀπάντηση. Πῶς ὅμως αὐτοὶ -μία καὶ μπερδεύτηκαν πιὰ ἔτσι ἀναμεταξὺ τοὺς ποὺ δὲν ξεχωρίζουν ὁ ἕνας ἀπ' τὸν ἄλλον, μία καὶ δὲν ἔχουν τίποτα Δικό τους -πῶς θὰ μποροῦσαν νὰ βροῦν μέσα τους κάποια ἔξοδο, γιὰ νὰ ξεφύγουν ἀπ' τὴν ἄβυσσο ὅπου ἔχει βουλιάξει ἡ μοναξιά τους;

Ἔρημοι κι ἀβοήθητοι, πορεύονται στὰ τυφλὰ κι ὁ ἕνας κι ὁ ἄλλος. Σκορπᾶνε τὶς καλύτερες δυνάμεις τους γιὰ νὰ γλυτώσουν ἀπὸ συμβατικότητες ὅπως ὁ γάμος, καὶ πέφτουν σ' ἄλλες συμβατικὲς λύσεις, λιγότερο χτυπητές, τὸ ἴδιο ὅμως θανάσιμες. Ἐπειδὴ μονάχα γιὰ συμβατικότητες εἶναι ἄξιοι. Ὅ,τι βγαίνει ἀπ' αὐτὲς τὶς βιαστικὲς κι ἀνυπόμονες, θολὲς καὶ ταραγμένες ἑνώσεις, εἶναι πάντα συμβατικό. Κάθε σχέση ποὺ εἶναι καρπὸς αὐτῆς τῆς πλάνης, ἔχει κάτι τὸ συμβατικό, ἀκόμα κι ἂν εἶναι ἀσυνήθιστη (ἤ, ὅπως λέει ὁ κόσμος, ἀνήθικη). Κι ὁ χωρισμὸς ἀκόμα θὰ ‘ταν μία συμβατικὴ χειρονομία, μία ἀπρόσωπη τυχαῖα ἀπόφαση, ἀδύναμη καὶ ἄκαρπη.

Στὸ δρόμο τοῦ Ἔρωτα (ὅπως καὶ στὸ δρόμο τοῦ Θανάτου, ποὺ εἶναι δύσκολος κι αὐτός) δὲ θὰ βρεῖς -ἅμα τὸν ἀντικρύζεις σοβαρά- κανένα φῶς, καμιὰν ἀπόκριση, οὔτε σημάδι, οὔτε χαραγμένο δρόμο, γιὰ νὰ σὲ βοηθήσουν. Καὶ γιὰ τὰ δυὸ τοῦτα καθήκοντα, ποὺ κρατᾶμε κρυμμένα μέσα μας καὶ τὰ παραδίνουμε στοὺς ἄλλους χωρὶς νὰ φωτίσουμε τὸ μυστικό τους, δὲν ὑπάρχουν γενικοὶ κανόνες. Ὅσο ὅμως πιὸ πολὺ ἀποζητᾶμε τὴ μοναξιὰ στὴ ζωή μας, τόσο περισσότερο ζυγώνουμε τὸ μεγάλο νόημα τοῦ ἔρωτα καὶ τοῦ θανάτου. Οἱ ἀπαιτήσεις, ποὺ τραχὺς καὶ δύσκολος ὁ ἔρωτας ἔχει ἀπ' τὴ ζωή μας σ' ὅλη της τὴν πορεία, εἶναι πάρα πολὺ βαριές, κι ἐμεῖς, στὰ πρῶτα μας βήματα, εἴμαστε πολὺ ἀδύναμοι μπροστά τους. Ἂν ὅμως σταθοῦμε καρτερικοὶ καὶ δεχτοῦμε τὸν ἔρωτα αὐτὸν σὰν τραχιὰ μαθητεία -ἀντὶς νὰ χανόμαστε σ' ὅλα ἐκεῖνα τὰ εὔκολα καὶ κούφια παιχνίδια, ποὺ ἐπινόησε ὁ ἄνθρωπος γιὰ νὰ μὴν ἀντικρύζει κατάματα τὴ βαθύτατη σοβαρότητα τῆς ζωῆς, ἴσως τότε, κεῖνοι ποὺ θα’ ρθοῦν καιρὸ ἒπειτ' ἀπὸ ἐμᾶς, νὰ νιώσουν μία κάποια πρόοδο κι ἕνα ξαλάφρωμα, καὶ θα’ τᾶν σημαντικὸ τοῦτο.

Από τα «Γράμματα σ' ένα νέο ποιητή» του Ράινερ Μαρία Ρίλκε σε μετάφραση του Μάριου Πλωρίτη, από τις εκδόσεις Ίκαρος

Ζωή για κατανάλωση(αναγνωστικό αφιέρωμα στο πνεύμα των ημερών)

2010-02-14T11:39:00.003+02:00

Καρναβάλι, εκπτώσεις, άγιος Βαλεντίνος. Σκέφτηκα πολύ το κλίμα όλων αυτών των ημερών μετά από την ανάγνωση του σημαντικού βιβλίου του Ζ. Μπάουμαν. Μπορεί, σκέφτηκα, να είναι τόσο διάχυτη ή τόσο σπάνια η χαρά γύρω μας που να μην προκαλεί με τις όποιες εκδηλώσεις της. Γιατί σώνει και καλά να προβληματιζόμαστε που τόσοι συνάνθρωποί μας τρέχουν στα καταστήματα της Ερμού αδειάζοντας ράφια με είδη προσφορών (τυχεροί πάλι ήμασταν, μας αγαπούν τόσο πολύ οι έμποροι...), που ετοιμάζουν εκδρομές και δώρα για να τιμήσουν τον άγιο Βαλεντίνο (να’ χουμε την ευχή του, τόσα τάματα πληρώσαμε στη μνήμη του...) ή κονσερβοποιούνται σε στίφη αλλαλαζόντων χορευτών στους τηλεοπτικούς δρόμους της Πάτρας, του Μοσχάτου, της Ξάνθης (με μάσκα βλέπεις διασκεδάζω αληθινά, γιατί στη καθημερινότητά μου η μιζέρια μου δεν κρύβεται με τίποτα...).

Ο συγγραφέας είναι συγκεκριμένος για τέτοιου είδους καταναλωτικές εκρήξεις που μας δημιουργούν την ψευδαίσθηση πως μόνο έτσι, μόνο τότε υπάρχουμε αληθινά, όταν δηλαδή αγοράζουμε ή διασκεδάζουμε ως καταναλωτές μιας εμπορικής βιομηχανίας. Έτσι: «Η σύγχρονη κοινωνία περιλαμβάνει τα μέλη της πρωτίστως ως καταναλωτές και μόνο δευτερευόντως και εν μέρει ως παραγωγούς... Οι φτωχοί του σήμερα είναι "μη καταναλωτές", όχι "άνεργοι". Ορίζονται κυρίως απ' το ότι είναι ελαττωματικοί καταναλωτές, καθώς το πιο κομβικό από τα κοινωνικά καθήκοντα που δεν επιτελούν είναι το καθήκον να είναι ενεργοί και αποδοτικοί αγοραστές των αγαθών και των υπηρεσιών που προσφέρει η αγορά». Όλοι λοιπόν οι φτωχοί της δικής μας κοινωνίας χάνουν το προσανατολισμό τους όχι δημιουργώντας νέες ανάγκες αλλά υποβαθμίζοντας τις χθεσινές τους. Ίσως σε ένα μελλοντικό καταναλωτικό μοτίβο να ξεπέσουν και οι σημερινές στο βωμό κάποιων νέων πλασματικών αναγκών.

Το ότι βέβαια μετατρεπόμαστε από κοινωνία παραγωγών σε κοινωνία καταναλωτών είναι γεγονός. Ο Μπάουμαν τονίζει λεπτομερώς το αντίκτυπο που είχε αυτός ο μετασχηματισμός σε ποικίλες όψεις της σύγχρονης ζωής, όπως τη δημοκρατία, τους κοινωνικούς διαχωρισμούς, τις κοινότητες, τον τρόπο σκέψης, τις αξίες... Πιο συγκεκριμένα πρόκειται για τη μετάβαση από την κατανάλωση στον καταναλωτισμό, «έναν τύπο κοινωνικής διαρρύθμισης που προκύπτει από την ανακύκλωση πεζών, μόνιμων και πολιτειακά ουδέτερων, ούτως ειπείν, ανθρώπινων αναγκών, επιθυμιών και πόθων σε πρωτεύουσα κινητήρια και λειτουργική δύναμη της κοινωνίας...».

Για τον Πολωνό κοινωνιολόγο όμως, η λέξη «καταναλώνω» σημαίνει επενδύω στην κοινωνική μου ένταξη. Συνεπώς, σ' έναν κόσμο που αξιολογεί τον καθένα και το καθετί βάσει της εμπορευματικής του αξίας, οι "αποτυχημένοι καταναλωτές" πρέπει μοιραία να βγουν στο περιθώριο ή ακόμα καλύτερα... να εξαφανισθούν!

Αυτοί οι σύγχρονοι περιθωριακοί, όχι μόνο εξορίζονται σταδιακά από τους δημόσιους χώρους που χρησιμοποιούμε εμείς, οι νόμιμοι κάτοικοι του γενναίου καταναλωτικού μας κόσμου αλλά κι από το «σύμπαν της ηθικής συμπάθειας» και τη δημόσια έγνοια. Κι εκεί ακριβώς, όπου οι δεοντολογικές μέριμνες σιωπούν ολοκληρωτικά ενώ η συμπάθεια σβήνει και οι ηθικοί φραγμοί καταρρέουν, (στο όνομα της καταναλωτικής επίπλαστης διασκέδασης) ελλοχεύει ο μεγαλύτερος κίνδυνος.

Αυτή, η πιο σημαντική ίσως από τις παράπλευρες απώλειες του άλματος στην καταναλωτική εκδοχή της ελευθερίας του σκεπτόμενου ανθρώπου, που είναι ο Άλλος ως αντικείμενο δεοντολογικής ευθύνης και ηθικής μέριμνας, είναι μία από τις πιο βαθυστόχαστες αναλύσεις του Μπάουμαν σ' αυτό το έργο του.

Θα ήθελα να τελειώσω με την προτροπή του μεγάλου Δοκιμιογράφου να κάνουμε σκέψεις με... "μήκος μεγαλύτερο από μερικά εκατοστά". Αναφέροντας τα λόγια του από τον επίλογο του έργου:
«Τίποτα δεν μας προσδιορίζει περισσότερο, εμάς, τους ανθρώπους του σήμερα, από την αδυναμία μας να μείνουμε νοητικά "ενήμεροι" αναφορικά με την πρόοδο των προϊόντων μας, να ελέγξουμε δηλαδή τον ρυθμό των ίδιων μας των δημιουργημάτων και να ανακτήσουμε στο μέλλον τα όργανα που μας έχουν κυριεύσει... Δεν είναι ολότελα αδύνατο εμείς, που κατασκευάζουμε αυτά τα προϊόντα, να είμαστε έτοιμοι να δημιουργήσουμε έναν κόσμο τον οποίο δεν θα μπορούμε να προλάβουμε και ο οποίος θα υπερβαίνει εντελώς την ικανότητά μας να "κατανοούμε", τη φαντασία και τη συναισθηματική μας αντοχή, όπως και θα κείται πέραν του μέτρου της ευθύνης μας».

Για όσους βέβαια οι έννοιες της ευθύνης , του ολοκληρωτισμού ή της καταναλωτικής μόδας ακούγονται σαν ξεπερασμένοι σνομπισμοί, οι καρναβαλικοί δρόμοι μεταμφιεσμένων ημερήσια επίπλαστα ερωτευμένων Βαλεντίνων, με αποκριάτικα κοστούμια από ράφια των εκπτώσεων είναι και θα παραμένουν ανοιχτοί. Αφού διαθέτουν μια ζωή για κατανάλωση...

H «Ζωή για κατανάλωση» του Ζύγκμουντ Μπάουμαν κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πολύτροπον

Αγκαλιά με τη ζωή

2010-02-10T22:25:00.001+02:00

Ο χαμένος λαχνός

2010-02-05T20:54:00.001+02:00

Όλο και περισσότερο νιώθω
σαν αυτόν που κέρδισε το λαχείο
και έχασε τον λαχνό.

Τα «Ποιήματα» του Νίκου Δήμου κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Ωκεανίδα

Γιατί οι τρεις Ιεράρχες δεν κατοικούν εδώ

2010-01-30T07:30:00.007+02:00

του Δημήτρη Αρκάδα

Γύρω στα 1110, όταν αυτοκράτορας του Βυζαντινού κράτους ήταν ο Αλέξιος Κομνηνός, ένας σοφός λόγιος ονόματι Ιωάννης Μαυρόπους, εισηγήθηκε και κατάφερε να καθιερωθεί ο κοινός εορτασμός, στις 30 Ιανουαρίου, τριών σημαντικών αγίων ιεραρχών: του Μεγάλου Βασιλείου, του Ιωάννου του Χρυσοστόμου και του Γρηγορίου του Θεολόγου. Με τούτη τη γιορτή, η βυζαντινή εκκλησία αναγνώριζε επίσημα την προσφορά των τριών αυτών ανδρών στην εδραίωση της χριστιανικής πίστης. Αργότερα, κατά την εποχή της οθωμανικής αυτοκρατορίας, η συγκεκριμένη γιορτή απέκτησε καθαρά εκπαιδευτικό χαρακτήρα για τα σχολεία των ελληνικών κοινοτήτων, καθώς τόνιζε την συναρμογή της ελληνικής κληρονομιάς με τον χριστιανισμό. Η εν λόγω παράδοση συνεχίστηκε στον καιρό του ελεύθερου ελληνικού κράτους, όταν το 1842 καθιερώνεται η 30ή Ιανουαρίου ως επίσημη σχολική εορτή. Έκτοτε, κάθε χρόνο τέτοια μέρα, η κυρίαρχη εκκλησιαστική ρητορική φροντίζει πάντοτε να υπενθυμίζει πώς οι τρείς Ιεράρχες συνένωσαν τα δύο βασικά πολιτισμικά ρεύματα της εποχής τους, τον ελληνισμό και τον χριστιανισμό, δημιουργώντας το “ελληνοχριστιανικό πνεύμα”. Θεωρούνται ως οι ιδανικοί εκφραστές της αντίληψης, η οποία συμφιλιώνει την παγανιστική κουλτούρα με την χριστιανική αποκάλυψη. Γι' αυτό και η γιορτή τους εστιάζει περισσότερο στο γεγονός της ταυτότητάς τους: είναι ταυτόχρονα έλληνες και ορθόδοξοι χριστιανοί, εξιδανικεύονται ως το πρότυπο του “ρωμιού”.

Όλα τα παραπάνω, βέβαια, θα μπορούσε κανείς να τα δει με κατανόηση, ίσως και με συμπάθεια. Ωστόσο, η ιδεολογική χρήση και κατάχρησή τους, δηλαδή το γεγονός ότι μας αποκρύπτουν το κυρίαρχο γνώρισμα αυτών των τριών ανδρών, τα καθιστά μάλλον ύποπτα. Παραγνωρίζουν και υποβαθμίζουν ότι οι τρείς Ιεράρχες ήταν πριν και πάνω από όλα άγιοι.

Τί σημαίνει αυτό; Σημαίνει ότι αν επιθυμούμε να προτάσσουμε τα τρία αυτά πρόσωπα ως σύμβολα και ορόσημα της παιδείας στον τόπο μας, θα ήταν καλό να διδαχθούμε όλοι οι συντελεστές της (μαθητές και δάσκαλοι πρωτίστως, αλλά κι οι γονείς ακόμα) από τον δρόμο της αγιότητας. Φυσικά, κάποιος θα υποθέσει ότι η αγιότητα, έτσι όπως την γνωρίζουμε, αφορά μόνον κάποιους ασκητές, κάποιους μοναχούς που ηθελημένα επέλεξαν αυτόν τον δρόμο και όχι την καθημερινότητά μας, και δη την εκπαιδευτική. Και επιπλέον, θα αναρωτηθεί, πώς μπορεί να “διδαχθεί” η αγιότητα; Αυτό δεν είναι δουλειά των ίδιων των αγίων; Ας είμαστε πιο ταπεινοί και προσγειωμένοι. Ας γίνουμε, όμως, ταυτόχρονα και πιο πρακτικοί.

Ο Μέγας Βασίλειος ονομάστηκε Μέγας, λόγω της μεγαλειώδους θυσίας του για τους φτωχούς και πονεμένους αδελφούς του. Προτίμησε να γίνει ολοκαύτωμα, ξοδεύοντας όλη την περιουσία του για να ελαφρύνει τους οικονομικά καταπιεσμένους, να βοηθήσει τους πολιτικά φοβισμένους, να στηρίξει τους κοινωνικά αναγκεμένους. Ποιά σχέση, εντούτοις, έχει η παιδεία μας, που ισχυρίζεται επίσημα ότι εμπνέεται από το μεγαλείο του Βασιλείου, όταν μεθοδεύει τον ολοένα και σκληρότερο σχολικό ανταγωνισμό των βαθμών ή προτάσσει πρακτικά έναν ατομικισμό ακραίων επιδόσεων, της μέγιστης επιτυχίας και της απόδοσης; Μαθαίνει το σχολείο στους μαθητές το σεβασμό προς τους άλλους; Διδάσκει την συνεργασία και με ποιόν τρόπο; Πώς δείχνει στα παιδιά την αξία της κοινότητας; Γνωρίζουν οι μαθητές, αλλά και οι καθηγητές τους, τί σημαίνει ζώ, τρώω, χαίρομαι, κλαίω μαζί με άλλους ανθρώπους; Η διανοητική και σωματική εξουθένωση του επτάωρου, η συσσώρευση βαρεμάρας και πλήξης από τους μαθητές, η τυποποίηση της διδακτικής πράξης, πού παραπέμπουν; Σίγουρα, το μεγαλείο ενός Βασιλείου δεν κατοικεί εδώ.

Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος δεν χαρακτηρίστηκε έτσι μόνο εξ αιτίας των όμορφων λεκτικών συλλήψεών του, αλλά επιπλέον διότι τα λόγια του που έκαιγαν τα έκανε πράξη, πολεμώντας ενάντια στις εξουσίες που χειραγωγούν και δυναστεύουν τον άνθρωπο. Ως αδέσμευτη ύπαρξη, δεν ήθελε δίπλα του πιστούς-χειροκροτητές, άβουλα όντα, αλλά ανθρώπους με κοινωνικό προβληματισμό, έτοιμους να πληρώσουν το κόστος της αλήθειας, δηλαδή της σχέσης τους με τον Χριστό. Αυτό εξ άλλου έκανε και ο ίδιος έμπρακτα, με τους διωγμούς και τις εξορίες που υπέστη. Η παιδεία μας, που υπερηφανεύεται ότι ακολουθεί την χρυσοστόμεια κληρονομιά, γιατί στερεί από όλους μας την κριτική σκέψη; Μπορούμε να διδάξουμε εφήβους και να διδαχθούμε κι εμείς μαζί τους, πώς να χτίζουμε καθημερινά την ψυχή και το σώμα μας; Είμαστε ικανοί να τους μάθουμε και να μάθουμε κι εμείς από κοντά τι είναι γνώση, συναίσθημα, λογική, βούληση; Την διαλεκτική, την οποία επαναλαμβάνουμε εκνευριστικά ως την πεμπτουσία του σχολικού τρόπου, πού και πώς έχουμε τη δυνατότητα να την εφαρμόσουμε; Γνωρίζουμε με ποιά απελευθερωτική δύναμη εξοπλίζουν όλα αυτά την ανθρώπινη προσωπικότητα, αλλά και με τί εργασία και κούραση αποκτούνται; Ποιός αγώνας χρειάζεται για να τα διατηρήσεις; Ποιοί μας τα δίδαξαν για να τα μεταβιβάσουμε με τη σειρά μας στην επόμενη γενιά; Όταν στην κοινωνική εμπειρία μας είμαστε τόσο φτωχοί από τούτα τα πρωταρχικά και τα μέγιστα, τότε διακηρύξεις του ύφους “το σχολείο θα σε μάθει πώς να μαθαίνεις”, δεν καταντούν κενολογία για τους μαθητές και θριαμβολογία για τους δασκάλους; Σίγουρα, η παρρησία ενός Χρυσοστόμου δεν κατοικεί εδώ.

Ο Γρηγόριος ο Θεολόγος αποκλήθηκε έτσι, διότι αντιμετώπισε τη θεολογία ως ένα έργο ποιητικό. Μέσα από τον λόγο και την πράξη του έγινε ποιητής, δηλαδή δημιουργός, “εποίησε” ένα ρήγμα στα στεγανά του κόσμου, απ' όπου οι άνθρωποι μπορούν να γεύονται την Βασιλεία του Θεού. Τούτη η αγάπη του για το κάλλος και την ομορφιά του κόσμου του Θεού, την οποία μπόρεσε να υπαινιχθεί με ανθρώπινα λόγια, τον έκανε θεολόγο, ικανό να μιλήσει για την άρρητη ωραιότητα της Αγίας Τριάδας. Η σημερινή παιδεία μας, που καυχιέται ως θεματοφύλακας του Θεολόγου, πώς καλλιεργεί την έμπνευση; Με ποιόν τρόπο ενθαρρύνει τη δημιουργία; Υποψιάζεται καθόλου την ομορφιά των ανθρώπων; Ανακαλύπτει ποτέ η σχολική κοινότητα την κλίση των μαθητών της; Πώς αναδεικνύει τα ταλέντα του κάθε ενός; Με τί εργαλεία τα καλλιεργεί; Μπορούμε να διδάξουμε τους μαθητές μας να ακούνε μουσική πέρα από ήχους, να αντιλαμβάνονται ανθρώπινο λόγο πέρα από φωνές, να βλέπουν χρώματα πέρα από το άσπρο και το μαύρο; Η παραπεμπτικότητα της παιδείας μας εξαντλείται μάλλον στον εγκόσμιο χιλιασμό της επαγγελματικής αποκατάστασης, ο οποίος εξασφαλίζει δυνατό μελλοντικό εισόδημα, άρα επιτυχία. Και σε αυτό το έργο ίσως αρκείται η εκπαιδευτική μας διαδικασία. Σίγουρα, όμως, η ομορφιά ενός Γρηγορίου δεν κατοικεί εδώ.

Πέρα από αυτές τις μάλλον κοινότοπες διαπιστώσεις, τί νόημα έχει να αναπαράγουμε για άλλη μια φορά πράγματα που όλοι γνωρίζουμε ή υποψιαζόμαστε; Και μήπως τελικά όλη αυτή η γκρίνια δεν είναι παρά ένα βερμπαλιστικό και μηδενιστικό παραλήρημα ενός απογοητευμένου (μάλλον εκπαιδευτικού...), ο οποίος μέσα από την πικρόχολη κριτική του αποπειράται να κρύψει το μέγεθος της δικής του, προσωπικής και επαγγελματικής, ανεπάρκειας; Σε τελική ανάλυση, όσοι δάσκαλοι θέλουν, μπορούν να εργαστούν με ευσυνειδησία για να προσφέρουν το καλύτερο στους μαθητές τους κι αυτοί από την άλλη, όποιοι το επιθυμούν, μπορούν να αξιοποιήσουν τις λίγες ή πολλές ευκαιρίες για να προχωρήσουν.

Πιθανόν να είναι έτσι. Επειδή, όμως, τα καλά παραδείγματα γίνονται σχεδόν πάντα το βολικό άλλοθι για να μην αλλάζει τίποτα στην κοινωνία μας, και ιδίως στα πράγματα της παιδείας, ίσως, οι παραπάνω σκέψεις, να δείχνουν κι έναν άλλο τρόπο δράσης: να εργαστούμε ως υπάρξεις εν αποτυχία, δηλαδή άνθρωποι εν μετανοία. Οι τρείς Ιεράρχες, με την τρέχουσα αξιολογία του κόσμου δεν ήταν παρά μια παρέα αποτυχημένων. Ενώ ξεκίνησαν ως γόνοι εύπορων και πλούσιων οικογενειών, πανεπιστήμονες σπουδασμένοι στις καλύτερες σχολές του καιρού τους και με καταξιωμένο το μέλλον τους, αυτοί γκρεμίζουν τα είδωλα που κατασκεύασε γι' αυτούς ο κόσμος: τα είδωλα της εξουσίας, του πλούτου και της καλής φήμης, τουτέστιν της “επιτυχίας”. Προσηλώθηκαν στην “άνευ ορίων και άνευ όρων” ελευθερία του Χριστού. Και δεν δίστασαν να μεταβληθούν από δεσπότες σε διάκονοι, από ισχυροί σε ανίσχυροι, από αφεντικά σε εργάτες. Οι τρείς Ιεράρχες, με το μεγαλείο, την παρρησία και την ομορφιά τους, μας δείχνουν την καρδιά της αγιότητας, τον κρισιμότερο, ενδεχομένως, δρόμο για την παιδεία μας. Είναι σαν να μας λένε: “Μην περιμένετε προκοπή από άλλο ένα πρόγραμμα εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης, καταδικασμένο κι αυτό σε μια αυτιστική ανακύκλωση. Μην μένετε στις καλές προθέσεις, αλλά στην πράξη. Γι' αυτό ας ξεκινήσουμε διαφορετικά. Ας καταθέσουμε στον Χριστό ό,τι έχουμε κατορθώσει πραγματικά να δημιουργήσουμε, έστω κι αν αυτό δεν είναι παρά η αληθινή ανημπόρια και η ιστορική αποτυχία μας”. Τότε, οι τρείς Ιεράρχες, ίσως αρχίσουν να κατοικούν εδώ.

Η ασάλευτη ζωή

2010-01-26T07:30:00.001+02:00

«Τὰ τωρινὰ καὶ τ᾿ αὐριανά, βρόχοι καὶ πέλαγα, ὅλα
σύνεργα τοῦ πνιγμοῦ γιὰ σὲ καὶ ὁράματα τῆς πλάνης
μακρότερη ἀπ᾿ τὴ δόξα σου καὶ μία τοῦ κήπου βιόλα
καὶ θὰ περάσης, μάθε το, καὶ θὰ πεθάνης!»

Κ᾿ ἐγὼ ἀποκρίθηκα: «Ἂς περάσω κι ἂς πεθάνω!
Πλάστης κ᾿ ἐγὼ μ᾿ ὅλο τὸ νοῦ καὶ μ᾿ ὅλη τὴν καρδιά μου
λάκκος κι ἂς φάῃ τὸ πλάσμα μου, ἀπὸ τ᾿ ἀθάνατα ὅλα
μπορεῖ ν᾿ ἀξίζει πιὸ πολὺ τὸ γοργοπέρασμά μου».

Από την «Ασάλευτη ζωή» του Κωστή Παλαμά, εκδόσεις Βλάσση

Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο

2010-01-21T23:31:00.002+02:00

Δείξε μου τον άνθρωπο που ξέρει να αποδίδει στο χρόνο την αξία του, να εκτιμά την κάθε ημέρα, να αντιλαμβάνεται ότι πεθαίνει κάθε στιγμή. Απατώμεθα όταν νομίζουμε ότι ο θάνατος βρίσκεται μπροστά μας. Το μεγαλύτερο μέρος του ήδη παρήλθε. Ό,τι ανήκει στο παρελθόν βρίσκεται στα χέρια του θανάτου.
Κάμε λοιπόν, αγαπητέ μου Λουκίλιε, καθώς γράφεις: γίνε κύριος όλων των ωρών σου. Θα εξαρτάσαι λιγότερο από το αύριο, αν γίνεις κύριος του σήμερα. Όσο αναβάλουμε, η ζωή μας φεύγει. Τίποτε, Λουκίλιέ μου, δεν μας ανήκει. Μόνον ο χρόνος είναι δικός μας. Αυτό είναι το μόνο φευγαλέο και τυχαίο αγαθό που μας χάρισε η φύση. Κι όμως, ο οποιοσδήποτε τρίτος μπορεί να μας το ξοδεύει.
Κοίτα πόσο μωροί είναι οι άνθρωποι: θεωρούν ως μεγάλη εξυπηρέτηση τις πλέον ελάχιστες και ευτελείς υπηρεσίες, τις μη αναγκαίες, και νιώθουν υποχρεωμένοι. Αλλά κανείς δεν νιώθει υπόχρεος για τον χρόνο που του χαρίζουμε, ενώ αυτό είναι το μόνο αγαθό που δεν μπορεί να ανταποδώσει ακόμη κι ο πιο ευγνώμων άνθρωπος.

Από τις "Επιστολές στον Λουκίλιο" του Σενέκα, εκδόσεις Στιγμή

Προσπαθώ κι εγώ μαζί με τον Σενέκα να βρω ανάμεσά μας τον άνθρωπο που ξέρει να αποδίδει στο χρόνο την αξία του, να εκτιμά την κάθε ημέρα, να αντιλαμβάνεται ότι πεθαίνει κάθε στιγμή. Δυσκολεύομαι. Είναι μάλλον η αδυναμία να αναγνωρίσεις ως πραγματικότητα κάτι που δεν έχεις αποδεχτεί ως βίωμα. Ο Σενέκας είναι σαφής. Αδυνατούμε να εκτιμήσουμε τον χρόνο επειδή νομίζουμε πως πεθαίνουμε μία φορά.

Αλήθεια πόσες φορές πεθαίνει κανείς πριν να πεθάνει; Πόσες ζωές τελειώνει και πόσες ξαναρχινά στοιβαγμένες όλες σε μια ημερολογιακή ζωή; Ό,τι έχεις ζήσει, κάθε τι περασμένο ανήκει στον χρόνο του θανάτου. Ό,τι έζησες είναι θάνατος πια. Η ζωή είναι σίγουρα εδώ και ίσως στο μετά. Η προτροπή του συγγραφέα είναι ανυπόφορη στα αυτιά όσων ματαιοπονούν ή δεν ξέρουν να γερνάνε. Γίνε κύριος όλων των ωρών σου επειδή θα εξαρτάσαι λιγότερο από το αύριο, αν γίνεις κύριος του σήμερα. Το Ευαγγέλιο το λέει ανάλογα προτρέποντας μας να μη μεριμνάμε για τα μελλοντικά καθώς το σήμερα απαιτεί από εμάς το ολοκληρωτικό δόσιμό μας σε αυτό. Κι όμως οι περισσότεροι, ανάξιοι διαχειριστές ενός τόσο ακριβού δώρου, το σπαταλάμε εδώ κι εκεί σκορπίζοντας κι όχι αξιοποιώντας το.

Η αρχή γίνεται με την αναβολή. Όσο αναβάλουμε, η ζωή μας φεύγει. Νομίζοντας πως θα ζήσουμε αιώνια φτωχαίνουμε σε στιγμές, εμπειρίες, πληρότητα, ανθρώπινες σχέσεις και άξιες εμπειρίες. Και ο μεγαλύτερος κίνδυνος πραγματοποιείται. Ο χρόνος κυλά. Κι εκεί που παίζεις με τα παιχνίδια σου, ξαφνικά βρίσκεσαι γονιός σε μια οικογένεια, τρόφιμος σε κάποιο γηροκομείο αργότερα. Κι ο χρόνος ο εντελώς δικός σου θα έχει γίνει ξένος μιας και τον χάρισες σε μια ζωή ενός άλλου που κατοίκησε στο σώμα σου επειδή ακριβώς εσύ δεν τον εκτίμησες, δίστασες ή ήσουν ανίκανος να τον αξιοποιήσεις. Κι ο θάνατος δεν αλλάζει πια τίποτε. Για να πεθάνεις αληθινά πρέπει να έχεις πρώτα ζήσει.

Κι ενώ ο χρόνος είναι το μόνο φευγαλέο και τυχαίο αγαθό που μας χάρισε η φύση, επιτρέπουμε αβίαστα στον οποιοδήποτε τρίτο να μπορεί να μας τον ξοδεύει. Μοιραζόμαστε σε λάθος ανθρώπους, σκορπάμε τον χρόνο μας με ό,τι νόημα και περιεχόμενο του έχουμε δώσει σε ανθρώπους που τους είναι ανοίκειος, ξένος, δεν τον εκτιμούν επειδή δεν μας αγαπάνε. Κι εμείς, αγνώμονες μωροί, θεωρούμε ως μεγάλη εξυπηρέτηση τις πλέον ελάχιστες και ευτελείς υπηρεσίες τους, τις μη αναγκαίες, και νιώθουμε υποχρεωμένοι. Υποχρεωμένοι επειδή αλάφρωσαν τη δική τους μοναξιά, σκόρπισαν στις αντοχές μας τις δικές τους επιθυμίες, μας χρησιμοποίησαν για κάτι δικό τους, ήθελαν μόνο κάποιες στιγμές μαζί μας, όχι τον χρόνο μας όλο, τότε που ήμασταν και δείχναμε ωραίοι. Τώρα που πια γεράσαμε λένε παντού πως δεν μας γνώρισαν ποτέ. Το λάθος είναι δικό μας. Οι ίδιοι ήταν αιώνια ανίκανοι να αγαπήσουν και να εκτιμήσουν τις στιγμές που μεγαλώναμε μαζί.

Έτσι κάπως ο Σενέκας ολοκληρώνει τη σκέψη του με μια γεύση μάλλον πικρή. «Αλλά κανείς δεν νιώθει υπόχρεος για τον χρόνο που του χαρίζουμε, ενώ αυτό είναι το μόνο αγαθό που δεν μπορεί να ανταποδώσει ακόμη κι ο πιο ευγνώμων άνθρωπος». Θα ήθελα κι εγώ μαζί του να αναζητήσω αυτούς τους ανθρώπους που είναι δίπλα μας, που πίσω από τα μεγάλα λόγια και τις ακραίες υποσχέσεις, που πίσω από μοιραίες συμπεριφορές και διακριτούς ρόλους μπαίνουν και βγαίνουν από τις ζωή μας, λες κι ο χρόνος της είναι αιώνιος. Εκεί, κρίνω πως παίζονται τα περισσότερα στην εκτίμησή μας για το ποιοι άνθρωποι σχετίζονται και σχετιζόμαστε μαζί τους. Άνθρωποι που μετράνε τον χρόνο μας σαν οριακό και τον δικό τους ως αιώνιο ή άνθρωποι που υπολογίζουν τον χρόνο μας αιώνιο και τη ζωή τους φευγαλέα;

Δυστυχώς τις περισσότερες φορές την απάντηση μας την δίνει ο ίδιος ο χρόνος προσπαθώντας να μας ανταποδώσει μια βοήθεια που εμείς αμελήσαμε να του προσφέρουμε. Έστω κι έτσι όμως το παρελθόν παραμένει θάνατος κι η ζωή σε πείσμα του «χαμένου χρόνου» συνεχίζεται.

Μικρές χαρές

2010-01-18T07:32:00.000+02:00

Ιδιωτική ασωτία

2010-01-14T21:28:00.009+02:00

Δὲν ξέρω ἂν ἔφυγα ἀπὸ συνέπεια
ἢ ἀπὸ ἀνάγκη νὰ ξεφύγω τὸν ἑαυτό μου,
τὴ στενὴ καὶ μικρόχαρη Ἰθάκη
μὲ τὰ χριστιανικά της σωματεῖα
καὶ τὴν ἀσφυχτική της ἠθική.

Πάντως, δὲν ἦταν λύση: ἦταν ἡμίμετρο.

Κι ἀπὸ τότε κυλιέμαι ἀπὸ δρόμο σὲ δρόμο
ἀποχτώντας πληγὲς κι ἐμπειρίες.
Οἱ φίλοι ποὺ ἀγάπησα ἔχουνε πιὰ χαθεῖ
κι ἔμεινα μόνος τρέμοντας μήπως μὲ δεῖ κανένας
ποῦ κάποτε τοῦ μίλησα γιὰ ἰδανικά.

Τώρα ἐπιστρέφω μὲ μίαν ὕστατη προσπάθεια
νὰ φανῶ ἄψογος, ἀκέραιος, ἐπιστρέφω
κι εἶμαι, Θεέ μου, σὰν τὸν ἄσωτο ποὺ ἀφήνει
τὴν ἀλητεία, πικραμένος, καὶ γυρνάει
στὸν πατέρα τὸν καλόκαρδο, νὰ ζήσει
στοὺς κόλπους τοῦ μίαν ἀσωτία ἰδιωτική.

Τὸν Ποσειδώνα μέσα μου τὸν φέρνω,
ποῦ μὲ κρατάει πάντα μακριά˙
μὰ κι ἂν ἀκόμα δυνηθῶ νὰ προσεγγίσω,
τάχα ἡ Ιθάκη θά μοῦ βρεῖ τη λύση;

Από την «Εποχή των ισχνών αγελάδων», του Ντίνου Χριστιανόπουλου, εκδόσεις Κοχλίας

Έρχονται στιγμές στη ζωή που χάνεις το δρόμο σε μια επικίνδυνη στροφή. Κάτι που σου συνεπήρε το βλέμμα, που κέρδισε τη προσοχή σου έρχεται να σε βγάλει εκτός πορείας και να αλλάξει τη ζωή σου για πάντα. Στον καθένα μας υπάρχει εκ γενετής ένας διπλός εαυτός. Ένας Θεός κι ένας Δαίμονας που κατοικούν μαζί στο ίδιο σπίτι. Το ζήτημα είναι ποιον από τους δυο ακούς, από ποιον συγκινείσαι, ποιού θέλεις να είσαι δούλος και κυρίως αν δεν ξεχνάς ποτέ πως η φύση σου τους χωρά και τους δύο.

Ο Ντίνος Χριστιανόπουλος και στη προσωπική του ζωή όπως και στην αριστουργηματική «Ιθάκη» του, αναγνωρίζει τον Δαίμονα μέσα του. Δεν καταφεύγει σε κρυφτό. Δε θέλει να κρύβεται από αυτό που είναι. Είναι συνέπεια στον εαυτό μας; Ανία από μια πλήρη πλήξης ζωή; Άλλα θέλουμε κι άλλα κάνουμε; Τα άλλα που θέλουμε είναι τα εφάμαρτα; Τα καταδικαστέα από τους άλλους; Και τότε ο αληθινός μου εαυτός; Αυτός που φιλοξενεί και τον Θεό και τον Δαίμονα; Ο ποιητής φεύγει «από συνέπεια ή από ανάγκη να ξεφύγω τον εαυτό μου, τη στενή και μικρόχαρη Ιθάκη με τα χριστιανικά της σωματεία και την ασφυχτική της ηθική».

Μπορεί οι εγγυήσεις της καλής μας ζωής να μας προσφέρουν την ασφάλεια της έντιμης, της αποδεκτής ζωής. Δε θα μας προσφέρουν ωστόσο ποτέ την συνέπεια απέναντι στη φύση του εαυτού μας. Θα παραμένουμε καλοί όσο ασφυκτιούμε σε μια ζωή δίχως αλήθεια, στερώντας της πληγές και εμπειρίες από το φόβο μήπως παραστρατήσουμε από την θεωρητικά δομημένη δογματική μας ζωή και επιτρέψουμε στον εαυτό μας το αυτονόητο: να ζει αντί να ενσαρκώνει ρόλους.

Η αλήθεια έρχεται σύμφωνα με τον Χριστιανόπουλο στη μοναξιά ή στη δειλία. Εκεί που έχεις αναγνωρίσει με κόπο τον εαυτό σου έρχεται ο απαξιωτικός απαυδημός, η στιγμή να προδώσεις το δρόμο που υπεύθυνα διάλεξες, γιατί κουράστηκες ή πια έμεινες μόνος σε αυτόν και πλέον ντρέπεσαι μήπως στο διάβα «σε δει κανένας που κάποτε του μίλησες για ιδανικά». Τότε «επιστρέφεις με μιαν ύστατη προσπάθεια να φανείς άψογος, ακέραιος, επιστρέφεις σαν τον άσωτο που αφήνει την αλητεία, πικραμένος, και γυρνάει στον πατέρα τον καλόκαρδο, να ζήσει στους κόλπους του μιαν ασωτία ιδιωτική».

Εγκαταλείπεις τη δική σου ιδιωτική οδό για να ξαναβρεθείς στην ασφάλεια που σου προσφέρει απλόχερα η προδοσία του άλλου σου εαυτού. Εκεί ωστόσο γίνεσαι δυο φορές ελεεινός. Όχι μόνο γιατί πρόδωσες τις επιθυμίες σου ζώντας μια ζωή που δε θες, μα και γιατί η «στενή και μικρόχαρη Ιθάκη» θα χωρά δια βίου για σένα όλες τις περιπέτειες που θα μπορούσες να ζήσεις γυρίζοντας τον κόσμο. Θα γίνεσαι «καλός» επειδή αυτό είναι πιο εύκολο για τις σχέσεις σου με τους άλλους και θα γίνεσαι «κακός» επειδή δεν αντέχεις να φέρεις την ευθύνη να αναγνωρίσεις την όποια καλοσύνη κουβαλάς εντός σου.

Για τα μάτια του κόσμου θα παραμένεις το καλό παιδί που μετά από κάποιες περιπέτειες γύρισε εκεί όπου ανήκει. Όμως εσύ «τον Ποσειδώνα μέσα σου τον φέρνεις, που σε κρατάει πάντα μακριά»∙ Η καρδιά σου, ο εαυτός σου όλος θα είναι μοιρασμένος κάπου αλλού, θα σε φτύνει χλευαστικά κάθε μέρα που θα ξημερώνεσαι στη «στενή και μικρόχαρη Ιθάκη» γιατί δεν θα σου δίνει λύση καμία, δεν θα σε ελευθερώνει, δεν θα σε ολοκληρώνει σαν άνθρωπο. Μια ψεύτικη ασφάλεια και κάμποση κοινωνική αποδοχή θα σου δίνει. Το πρόσωπό σου στον καθρέφτη όμως δεν θα μπορείς να το δεις ποτέ. Δεν θα αντέχεις, γιατί ξεφτιλισμένος αλήτης δεν ήσουν τότε που έφυγες. Είσαι τώρα που γυρνάς πικραμένος ανάμεσά μας. Και η Ιθάκη, δεν θα σου βρει ποτέ τη λύση...

Τι να τα κάνω τ' άστρα...

2010-01-11T20:57:00.006+02:00

Διαστολή της νύχτας.
Διαστολή του σώματος.
Συστολή της ψυχής.
Ένα άστρο έκαψε το σπίτι μου.
Οι νύχτες με στενεύουν στην απουσία σου.
Σε αναπνέω.
Τώρα με τη δική σου αναπνοή ρυθμίζεται το βήμα μου κι ο σφυγμός μου.

Τι να τα κάνω τα άστρα αφού λείπεις;

Από "Τα ερωτικά" του Γιάννη Ρίτσου, εκδόσεις Κέδρος

Η μεγαλύτερη ευτυχία

2010-01-08T23:41:00.002+02:00

Η μεγαλύτερη ευτυχία στη ζωή είναι να ξέρεις ότι σ' αγαπούν επειδή είσαι ο εαυτός σου΄ή, σωστότερα, ότι σ' αγαπούν παρ' όλο που είσαι ο εαυτός σου.

Από το έργο "ο άνθρωπος που γελά" του Βίκτωρος Ουγκώ, εκδόσεις Σύγχρονη εποχή

Χρόνος δεσμώτης και χρόνος λυόμενος(αντί Πρωτοχρονιάτικων ευχών)

2010-01-05T00:57:00.005+02:00

ΤΟΝ ΕΚΛΕΙΣΑΜΕ σ' ἕνα μικρὸ κουτὶ μεταλλικὸ ποὺ τ' ὀνομάσαμε «ὡρολόγιον», καὶ ἡσυχάσαμε. Ὅμως αυτό τὸ κλασικὸ τὶκ τὰκ ποὺ ἀπασχολοῦσε τούς παλαιοὺς μυθιστοριογράφους μπορεῖ νὰ 'ναι μέτρηση, μπορεῖ καὶ διαμαρτυρία. Τίνος εἶναι, ὁ ἕνας τοῦ ἄλλου, δεσμώτης; Ποιός μας ἔδωσε τὸ δικαίωμα νὰ κάνουμε τὸν ἥλιο τὸν ἀνίδεο μετρητή μας; Καὶ τί 'ναι τὰ ἡμερονύχτια; κέρματα ποῦ τὰ ρίχνουμε σ' ἒναν τρύπιο κουμπαρά;

Οἱ σοφοί, μερικοὶ σοφοὶ τουλάχιστον, διατείνονται ὃτι ὁ χρόνος δὲν ὑπάρχει. Ἄλλοι τὸ ἀντίθετο. Ἂς τὰ βροῦνε μεταξύ τους. Ἔμεῖς, ποὺ δὲ διαθέτουμε παρὰ τίς γνώσεις ἐνός μέτριου μαθητῆ λυκείου, ἂς τὰ ποῦμε ἀλλιῶς. Ἁπλοϊκά. Ὅσο ἁπλοϊκὸς εἶναι κι ὁ τρόπος ποὺ βλέπουμε νὰ προσπαθοῦν οἱ περισσότεροι ν'ἀντιμετωπίσουν καὶ νὰ ἐξουδετερώσουν τὸν ὑποθετικό τους ἐχθρό, ποὺ τὸν φαντάζονται νὰ καραδοκεῖ σὲ κάποια γωνιὰ τὸ πέρασμά τους, μ'ἕνα σακούλι, γεμάτο ρυτίδες καὶ λευκὰ μαλλιά, στὸ χέρι. Ἄξίζει νὰ τοὺς ιδοῦμε.

Ὑπάρχουν, ἓν πρώτοις, οἱ εκατομμυριοῦχοι τῶν βιωμάτων, ποὺ μὲ ἀπανωτὲς περιπέτειες, ταξίδια, γάμους, ἐπιχειρήσεις, δολοπλοκίες, μυστικὲς συμφωνίες καί τὰ παρόμοια ζητοῦν νὰ τὸν γεμίσουν, νὰ τὸν στουμπώσουν σὲ τέτοιο σημεῖο, ποὺ κυριολεκτικὰ νὰ μὴ βρίσκει τρόπο νὰ ὑποδηλώσει τὴν παρουσία του' νὰ 'ναι σὰν νὰ μὴν ἀφορᾶ τουλάχιστον τὴ δική τους περίπτωση. Στὸ ἄλλο ἄκρο ὑπάρχουν οἱ μοναχικὲς ὑπάρξεις, οἱ ἀσκητές, οἱ στυλίτες στὸ ἐΐδος τους, ποὺ τοῦ ἀρνοῦνται τροφὴ κι αἰσθάνονται δτι ἔτσι τοΰ ἔχουν ἀφαιρέσει κάθε ὑπόσταση δτι ζοῦνε χωρὶς νὰ ὑπάγονται στοὺς δικούς του νόμους. Τέλος ὑπάρχουμε κι ἐμεῖς οἱ ἄλλοι, ποὺ βαυκαλιζόμαστε πρὸς στιγμὴν μὲ τὴν ἴδεα οτὶ ἐὰν δὲν ὑπῆρχε ὁ χρόνος θὰ μπορουσαμε νὰ 'μαστε οἱ αἰώνιοι νεόνυμφοι μίας ἄγνωστου ταυτότητας εὐτυχίας. Ὕστερα, τό βάζουμε κάτω, καὶ κάνουμε πὼς δὲν καταλαβαίνουμε.

Κανείς μας δὲν ἔδειξε τὴν πρόθεση νὰ τὸν κτυπήσει στὸ ἀδύνατο σημείο του, ποὺ εἶναι ἡ συμβατική του ὑπόσταση, αυτή ποὺ ἐμεῖς οἱ 'ίδιοι του προσδώσαμε ἁπλῶς γιά. νά διευκολύνει τίς καθημερινές μας συναλλαγές. Μᾶς τρομάζει τό ποσοστὸ τῆς αὐθαίρετης σκέψης ποὺ ἀπαιτεῖται γιά νὰ σπάσουμε τὸ φράγμα του κοινῶς νοειν καὶ ν' ἀντιληφθοῦμε ὅτι τὰ κομμάτια τῆς ζωῆς ποὺ προσκτᾶται καί συμπαρασύρει στὴν εὐθύγραμμη πορεία τοῦ ὁ χρόνος εἶναι δυνατὸν νὰ νοοῦνται ὡς ἀνεξάρτητα, ν' ἀρμόζονται ἀπό διαφορετικὲς πλευρὲς καὶ νὰ σχηματίζουν μιάν ἄλλου ἐίδους ἀλληλουχία, ἐξίσου ἂν ὄχι καί περισσότερο ἔγκυρη, ἀπό τὴν ἄποψη ὅτι προβάλλει. ἀνάγλυφη τὴν ὀνειρικὴ φύση τῆς ζωῆς μας καὶ τὴν κατακυρώνει.

Χρειάζεται ν' ἀποβάλεις τό λίπος τοῦ τυπικοῦ τῶν καθημερινῶν σου ἀναγκῶν, καθὼς καὶ ὄλα τὰ οὐδέτερα ἢ ἅχροα στοιχεῖα ποὺ παρεμβάλλονται ἀνάμεσα στὰ σημαντικὰ τῆς ζωῆς σου καὶ τ' ἀποδυναμώνουν, γιὰ νὰ νιώσεις τὶς πραγματικές σου διαστάσεις. Διαφορετικά, χάνεις τὰ μέτρα σου, περιπίπτεις ἀπὸ 'να σ' ἄλλο ἀδιέξοδο, καί στὰ ὕστερα συνθηκολογεῖς. Δέχεσαι νὰ ἐνσαρκώνεις τό περίφημο πρακτικό πνεῦμα, ποὺ μπορεῖ ν' ἀποσπᾶ τὸν ἔπαινο τῶν δικῶν σου ἐπειδὴ σου παρέχει πλουσιοπάροχα νὰ φᾶς καί νὰ πιεῖς, τὴν ἴδια στιγμὴ ὅμως σὲ προσβάλλει μὲ τὸν ἰὸ τῆς πλήξης καὶ τῆς μοναξιᾶς.

Ἀμὲ ὕστερα, ὅσο κι ἂν ξαναρίχνεις τὴν τράπουλα, νὰ βρεῖς τὴν ντάμα σπαθί τῆς ζωῆς σου. Ἔχει γίνει ἀέρας. Ψάχνεις μέσα στὸ ἀπορριμματοφόρο τῆς μνήμης σου. Τίποτα. Μόνον καμιὰ φορά, τὶς νύχτες ποὺ ἡ στεναχώρια σέ πνίγει, σὰν νὰ ὑποψιάζεσαι ὄτι κάτι μισοαρχινισμένες σκηνὲς τῆς ζωῆς σου, ποὺ δὲν τοὺς εἶχες δώσει τὴ δέουσα σημασία, παραμένουν ἀκόμα ζωντανές, σαλεύουν, καί, μόλο ποὺ τὶς διώχνεις, ἐκεῖνες ἐπανέρχονται καὶ σὲ παρενοχλοῦν μέσα στό παραΰπνι σου. Δὲν καταλαβαίνεις γιατί. Καί ὄμως. Ζητοῦν νὰ συνεχίσουν κάτι ποὺ ἀγνοεῖς ἐπειδὴ τό ἔχεις ἤδη ἀπολέσει, καί νὰ συνεχιστοῦν ἀπό κάτι ἄλλο, ποὺ ἐπίσης ἅγνοεῖς ἐπειδὴ δὲν ἔχει ἐπισυμβεῖ ἀκόμη, θὰ σημάνει ὅμως ἡ ὤρα του, ἔστω καὶ ἐρήμην τῆς δικῆς σου παρουσίας.

Από το «Εν λευκώ» του Οδυσσέα Ελύτη, εκδόσεις Ίκαρος

Τα Χριστούγεννα ως έκπληξη

2009-12-25T05:30:00.002+02:00

Τέλη Οκτώβρη, τα πρώτα Χριστουγεννιάτικα δέντρα κάνουν δειλά την εμφάνισή τους, οι διαφημίσεις βομβαρδίζουν τις τηλεοράσεις και τις βιτρίνες, τα μικρά παιδιά αρχίζουν και ονειρεύονται παιχνίδια από νονούς σε μεγαλοκαταστήματα . Η 28η Οκτωβρίου μπερδεύεται σκηνικά και αντί για φαντάρους στη χιονισμένη Πίνδο βλέπουμε Άι Βασίληδες να γλιστράνε από χιονισμένες πλαγιές με έλκηθρα. Το ίδιο και στην επέτειο του Πολυτεχνείου μόνο που στη θέση των φοιτητών παρουσιάζονται αλλόφρονες μπόμπιρες που σπάνε βιτρίνες καταστημάτων για να διεκδικήσουν το παιχνίδι που με τόση επιμέλεια τους έδειχνε η τηλεόραση.

Ο Δεκέμβρης είναι κατεξοχήν γιορτινός μήνας. Τα ψώνια στα μαγαζιά δίνουν και παίρνουν, οι στολισμοί των δρόμων, των σπιτιών και των καταστημάτων συναγωνίζονται σε επίδειξη, σε φαντασία, σε λάμψη. Όλα πουλάνε, όλα πουλιούνται, όλα μεγεθύνονται, όλα τραβάνε τη προσοχή μας, όλα που είναι όμορφα βρίσκονται κάπου έξω από εμάς. Κι ανάμεσα στα τόσα ψώνια, στις τόσες διαφημίσεις, στα τόσα προσποιητά χαμόγελα και τις τυποποιημένες ευχές, στις προσφορές των καταστημάτων και στην εμπορευματοποίηση των συναισθημάτων μας, γεννιέται ο Χριστός.

Τόσους μήνες, τόσες μέρες προετοιμαζόμασταν να ζήσουμε τι; Να υποδεχθούμε ποιον; Στολίσαμε το σπίτι, ο δήμαρχος έκανε το ίδιο και στην πόλη, αγοράσαμε παιχνίδια και ρούχα, δώσαμε 20 ευρώ στον τηλεοπτικό τηλεμαραθώνιο αγάπης, στείλαμε ευχετήριες κάρτες, δουλέψαμε ημιαργία, κανονίσαμε ταξιδάκι στη χιονισμένη Αράχωβα (ελέω οικονομικής κρίσης γιατί θα πηγαίναμε Πράγα), τα ετοιμάσαμε όλα, είμαστε όλοι χαρούμενοι, πολύ χαρούμενοι, επιφανειακά πλαστά χαρούμενοι... μα τι στο καλό; Γεννήθηκε ο Χριστός.

Ε και; Άλλαξε κανείς; Βελτιώθηκε η ζωή κάποιου; Τι κι αν γεννήθηκε ο Χριστός; Προσέξτε καλά! Εάν τόσο καιρό προετοιμαζόμασταν απλά για να γιορτάσουμε μια περίοδο εορταστική σαν όλες τις άλλες τότε κοροϊδεύουμε τον εαυτό μας. Αν η λάμψη των Χριστουγέννων φώτισε μόνο τα ηλεκτρικά λαμπιόνια του δέντρου μας, αν η ενανθρώπηση του Θεού δεν έφερε καμία προσωπική θεογέννεση στην καρδιά του καθενός μας, τότε η ιστορία είναι χαμένη. Βρέχει αθανασία, βρέχει πλούτο, βρέχει πληρότητα, βρέχει θέωση κι εμείς μέσα σε όλη αυτή την πλημμύρα των θείων δωρημάτων κρατάμε ομπρέλα.

Στεκόμαστε ασφαλισμένοι στην γλυκύτητα των μελομακάρονων, στις τυποποιημένες ευχές για καλές γιορτές βουτηγμένες στους φαντασμαγορικούς στολισμούς και στα επιδεικτικά νέα εμπορεύματά μας. Το ρεβεγιόν ορίζεται μεγαλοπρεπές. Κανείς μας δεν επιτρέπεται, δεν έχει δικαίωμα να είναι μόνος του αυτές τις μέρες. Είναι Χριστούγεννα. Όποιος δεν γιορτάζει όπως του χτυπάνε το ταμπούρλο, δεν ξέρει να χορεύει γιορτινά.

Η γέννηση του Χριστού αποτελεί μια αρχή. Εμείς την κάναμε ένα τέρμα. Κοιτάξτε τι γίνεται στα μαιευτήρια. Οι άνθρωποι μήνες πριν προετοιμάζονται για τη γέννηση του παιδιού τους. Η χαρά τους όμως ιδρύεται όταν αυτό γεννιέται. Οι προετοιμασίες αποκτούν ελάχιστη σημασία μπρος στο θαύμα της γέννησης ενός παιδιού που πλέον αλλάζει την ιστορία των γονιών του. Εμείς πολύ καιρό πριν περιμένουμε με ανυπόμονη χαρά τα Χριστούγεννα μα μόλις γεννηθεί ο Χριστός η χαρά μας παύει. Δεν έχει κίνητρα για άλλες αγορές, για άλλη επίδειξη και φυγή. Κάναμε τη γέννηση του Χριστού ένα τέρμα γιατί αντίθετα με τους γονείς στα μαιευτήρια , δεν νιώσαμε ποτέ τον Χριστό δικό μας παιδί. Μας αρκούσε η προσμονή...

Η Εκκλησία κάθε χρόνο μας θυμίζει το ξεχείλισμα της θείας αγάπης μέσω της ενανθρώπησης, την πρόσκληση να οικειωθούμε αυτή την πραγματικότητα όλοι μας μέσα από μια μυστηριακή ζωή, να διδαχτούμε τι σημαίνει ταπείνωση, υπακοή, αγάπη, έρωτας κι εμπιστοσύνη. Εμείς από τη πλευρά μας θεωρούμε μύθευμα να γίνει ένας άνθρωπος σκουλήκι όπως ένας Θεός άνθρωπος. Στην πράξη δε γίνεται, είναι μύθος. Κλείστε τα αυτιά σας. Άνθρωποι σκουλήκια δεν υπάρχουν, δε θα υπάρξουν ποτέ. Γελάμε με όρους όπως ταπείνωση ή θυσία κι εμπιστοσύνη. Δεν είναι για εμάς αυτά. Να τα ζήσουν όσοι βαριούνται τη ζωή τους, εμείς την αγαπάμε πολύ για να υπακούμε σε κάθε κερατά, να εμπιστευόμαστε τον διπλανό μας, να δίνουμε λίγο από το είναι μας. Όχι, αυτά είναι για παιδάκια. Για μικρά ανόητα παιδάκια. Κι εμείς είμαστε Θεοί, όχι ανθρωπάκια. Όχι, ένας Θεός δε γίνεται άνθρωπος, είναι μύθος. Άνθρωποι θεοί υπάρχουν, όχι Θεοί που γίνονται άνθρωποι. Ανοησίες, ψέμματα , κλείστε τα αυτιά σας...

Και κάπως έτσι όταν χαμηλώσουν τα λαμπερά φώτα και οι αδιάφορες εορταστικές μας εκδηλώσεις γυροφέρουν τη ματαιόδοξη ανησυχία μας σε παρουσίες ή λόγια ανθρώπων που δεν θυσιάστηκαν ποτέ για εμάς, αυτό είναι φυσιολογικό... ανοίξτε τα αυτιά σας, ο μικρός Χριστός θα υπάρχει μέσα από μια Γέννηση ως ιστορική παρουσία. Μια ιστορική παρουσία έτοιμη να ανατινάξει με τη χωρητικότητα των δωρεών της όλη τη βολεμένη απάτη της εμπορευματοποιημένα χαρούμενης ζωούλας μας.

Εδώ γεννήθηκε ο Χριστός κι εμείς τρέχουμε να στολιστούμε στα Marks & Spenser, να αγοράσουμε παιχνίδια από τα Jumbo, να ψωνίσουμε στολίδια από το Mall και να αγοράσουμε ταξιδιωτικά εισιτήρια. Θέλουμε πολλά για να είμαστε χαρούμενοι. Ο μικρός όμως που σήμερα γεννήθηκε για εμάς, θέλει μόνο ένα πράγμα όχι για τον εαυτό του, μα για να κάνει εμάς χαρούμενους. Κι όμως σ’ αυτή την καρδιά λίγος χώρος, αληθινός χώρος φάτνης δε θα βρεθεί και φέτος. Είναι βλέπεις που η καρδιά μας από συνήθεια χρόνων και φέτος θα διασκεδάσει με τα αποφάγια της τηλεοπτικής εμπορικής ευτυχίας.

Ο Χριστός γεννήθηκε για να αλλάξει την ιστορία του κόσμου όλου. Άλλαξες; Άλλαξα; Αλλάξαμε; Τι όμορφα που θα ήταν αντί για αυτό τον προγραμματισμένο εμπορικό σχεδιασμό μιας φαντασμαγορικής φιέστας στις 25 Δεκέμβρη να ζούσαμε κάθε χρόνο όλοι μας τα Χριστούγεννα ως μια όμορφη, συγκλονιστική και μοιραία έκπληξη!

Το Υπουργείο ονείρων εύχεται χαρούμενα κι αληθινά Χριστούγεννα σε όλους! Στην καρδιά μας...

Μοιρολόι για τον Ιγνάθιο Σάντσεθ Μεχίας

2009-12-20T22:49:00.002+02:00

Ποίηση Φ.Γ. Λόρκα, Μουσική Μ. Ξαρχάκος, Αφήγηση Μ. Κατράκης

Οι τοίχοι της θέλησης

2009-12-16T13:56:00.003+02:00

Οι ψηλοί τοίχοι που ορθώνονται μπροστά μας υπάρχουν μόνο για να μας δείχνουν πόσο πολύ θέλουμε κάτι.

Από το βιβλίο "Η τελευταία διάλεξη" του Ράντυ Πάους, μεταφρασμένο στα Ελληνικά από τις εκδόσεις Πατάκη

Κούνα το κόσκινο

2009-12-11T00:13:00.004+02:00

Στη ζωή του καθενός έρχονται κάποιες στιγμές που ο Θεός επιτρέπει ένα μικρό, ανεπαίσθητο φύσημα στις σχέσεις των ανθρώπων. Άλλοι βλέπουν τις φιλίες, τους έρωτες, τις σχέσεις που χρόνια τώρα είχαν θεμελιώσει να γκρεμίζονται σαν τραπουλόχαρτα. Στεναχωριούνται, πενθούν, λυπούνται που με τόσο άδικο τρόπο οι άνθρωποι που κάποτε τους ενέπνευσαν, οι άνθρωποι που τους υπόσχονταν αιώνιο δέσιμο, με ένα απλό, ανεπαίσθητο φύσημα, μια ασήμαντη αφορμή χάθηκαν από τη ζωή τους.

Ο Θεός όμως είναι σοφός και έτσι δρα. Η σχέση που θα χαθεί στο ελάχιστο φύσημα των εκάστοτε συνθηκών, δεν θα άντεχε σε μεγαλύτερους κλυδωνισμούς, ίσως πιο σοβαρούς και πιο καθοριστικούς για τις ζωές των ανθρώπων. Αν λοιπόν ο σεισμός ήταν μεγαλύτερος στα αλλοτινά παλάτια των ανθρώπινων δεσμών δεν θα βρίσκονταν τώρα παρά μόνο ερείπια.

Γιατί οι άνθρωποι έχουμε συνηθίσει να λυπούμαστε με τις ευλογίες; Γιατί δηλαδή να μη δούμε σαν θείο δώρο αυτή τη στροφή της προσωπικής μας ιστορίας που φανερώνει την αλήθεια και την ποιότητα των μεταξύ μας σχέσεων; Ποιος είναι αυτός που μένει, ποιος φεύγει, πώς και γιατί από δίπλα σου; Ο δρόμος είναι ούτως ή άλλος δύσβατος και στενός. Πρέπει λοιπόν να γνωρίζεις ποιους έχεις αληθινά συνοδοιπόρους. Το κοινό μέλλον είναι αυτό που ενώνει. Το παρελθόν, όσο καλό κι αν ήταν δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια ανάμνηση, ένα όνομα, λίγη γλύκα ή κάμποση πίκρα κι ως εκεί.

Οι άνθρωποι όμως που εξακολουθούν να είναι δίπλα μας, να ματώνουν και να χαίρονται μαζί μας είναι οι άνθρωποι που γίνονται παρουσία. Μας αλλάζουν, τους αλλάζουμε, συνάπτουμε αληθινές σχέσεις μαζί τους, διαμορφώνουμε τη προσωπικότητά μας και στο μέτρο που συνάπτουμε σχέση μαζί τους πιστοποιούμε το γεγονός της ζωής.

Είναι λοιπόν καλύτερο, στο Φθινόπωρο της ζωής μας, να μη θλιβόμαστε που τα δέντρα των σχέσεών μας φυλλορροούν. Αν δεν γίνει αυτό τον Χειμώνα δεν θα έχουμε κανέναν να χρειαστούμε τη ζέστη του, το Καλοκαίρι κανέναν να χαρούμε τις ολόφωτες μέρες και την Άνοιξη κανέναν να ανθίσει στη ζωή μας.

Ίσως όλη η αποτυχία των ανθρώπινων σχέσεων να μην είναι τίποτε άλλο παρά η αδυναμία μας να αντιληφθούμε έγκαιρα και να ορίσουμε τα αναντικατάστατα για τη ζωή μας πρόσωπα. Σκεφτείτε το καλά: Ποιον αν χάνατε από τη ζωή σας, αυτή θα φτώχαινε επειδή με κανέναν τρόπο δεν θα μπορούσατε να αναπληρώσετε την ιδιαίτερη του παρουσία; Όχι κάτι σαν κι αυτόν. Αν χάνατε αυτόν και μόνο. Γονιός; Παιδί; Σύντροφος ή φίλος; Σίγουρα όλοι θα βρούμε έναν ή πολλούς, τέτοιους αναντικατάστατους, πολύτιμους ανθρώπους που ως τώρα φωτίζουν τη ζωή μας ή που η απουσία τους τη κάνει πιο σκοτεινή.

Για όλους τους άλλους χρειάζεται μια αλήθεια που να τους επιστρέφει το συναίσθημα που δίνουν ή δεν δίνουν. Και νομίζω δεν υπάρχει μεγαλύτερο κολαστήριο από αυτό. Άνθρωποι δηλαδή που δεν ξέρουν να αγαπάνε παρά μόνο ως την ασφάλεια της ματαιόδοξης εγωκεντρικότητάς τους δεν θα ερωτευτούν, δε θα συντριβούν από αγάπη ή απώλεια, δεν θα ολοκληρωθούν στην αμοιβαιότητα καμιάς σχέσης, δεν θα μάθουν ποτέ να εμπιστεύονται και να χτίζουν τον κόσμο από την αρχή.

Τα πράγματα ευτυχώς είναι πολύ απλά. Όσοι αγαπάτε τον εαυτό σας και όλους τους ανθρώπους που έχετε δίπλα σας πάρτε το κόσκινο της αλήθειας και κουνήστε το. Έτσι θα ξεχωρίσει το χρυσάφι απ’ το μπακίρι. Όσοι μείνουν θα είναι για εσάς αναντικατάστατοι κι αυτό σημαίνει για τον καθένα πολλά. Όσοι χαθούν, είναι καλό γιατί και το δικό τους δρόμο θα ακολουθήσουν με μεγαλύτερη συνέπεια κι εσάς θα πάψουν να κοροϊδεύουν. Να εύχεσαι μόνο σε τούτο το κούνημα να μη χάσεις τη καρδιά σου στα χέρια ανθρώπων που τους την πρόσφερες ολάκερη. Όλα τα άλλα είναι ευλογία...

Για επετείους και καταστροφές

2009-12-07T22:16:00.001+02:00

Η δημοκρατία μας αυτοκαταστρέφεται, διότι κατεχράσθη το δικαίωμα της ελευθερίας και της ισότητος. Διότι έμαθε τους πολίτες να θεωρούν: την αυθάδεια σαν δικαίωμα, την παρανομία ως Ελευθερία, την αναίδεια του λόγου ως ισότητα, και την αναρχία ως Ευδαιμονία.

Απόδοση στα Νέα Ελληνικά από τον Πανηγυρικό του Ισοκράτη

Το ρολόι

2009-12-04T00:47:00.002+02:00

Τὸ ρολόι πού μᾶς ἀφορᾶ δὲ εἶναι αὐτὸ ποὺ καταμετρᾶ τὶς ὦρες ἀλλὰ ποὺ κατανέμει τὸ μέρος τῆς φθορᾶς καὶ τῆς ἀφθαρσίας τῶν πραγμάτων ὅπου, ἔτσι κι ἀλλιῶς, μετέχουμε, ὅπως μετέχουμε στὴ νεότητα ἢ στὸ γῆρας. Ἴσως γι’ αὐτὸ ἐμένα ὁ θάνατος μὲ τρόμαζε ἀνέκαθεν λιγότερο ἀπὸ τὴν ἀρρώστια˙ κι ἕνα τρυφερὸ σῶμα μὲ θάμπωνε περισσότερο ἀπὸ τὸ πιὸ τρυφερὸ συναίσθημα.

Από τον «Μικρό Ναυτίλο» του Οδυσσέα Ελύτη, εκδόσεις Ίκαρος

Όσιος Ιάκωβος ο ΑσκητήςΈνας «Βέβηλος» Άγιος

2009-11-29T15:54:00.005+02:00

του Δημήτρη Αρκάδα

Ο όσιος Ιάκωβος ο Ασκητής, κατοικούσε για δεκαπέντε περίπου χρόνια, σε μια σπηλιά, έξω από την πόλη Πορφυριανή. Ήταν τέτοια η άσκηση και ο αγώνας του, ώστε αξιώθηκε σε θαυματουργά έργα από την χάρη του Χριστού: εξεδίωκε δαίμονες, γιάτρευε αρρώστιες και θεράπευε ανίατα πάθη. Γι’ αυτό και η φήμη του ανάμεσα στους ευσεβείς χριστιανούς της περιοχής του, αλλά και σε αλλόθρησκους, μεγάλωνε όλο και περισσότερο.

Φοβούμενος, όμως, τους πειρασμούς της καλής γνώμης των ανθρώπων, αλλά και της κενοδοξίας, ο όσιος Ιάκωβος ενέτεινε τον ήδη σκληρό ασκητικό του αγώνα. Μπήκε ακόμα πιο βαθιά στην έρημο, τρώγοντας μόνον άγρια χόρτα, για περισσότερα από τριάντα χρόνια. Όλοι πλέον τον θεωρούσαν ένα ζωντανό υπόδειγμα του Χριστού. Ήταν ένας άγιος πατέρας, τόσο για τους λαϊκούς που κατάφερναν να τον πλησιάσουν, όσο και για τους μοναχούς, των πενήντα περίπου μοναστηριών τα οποία τρέφονταν πνευματικά από αυτόν.

Ο όσιος πλησίαζε τα εξήντα πέντε χρόνια του. Κι ενώ θα περίμενε κανείς ένα ήσυχο και ειρηνικό τέλος γι’ αυτόν τον άνθρωπο του Θεού, αυτός έζησε κατά παραχώρηση του Χριστού μια τέτοια πειρασμική εμπειρία, η οποία τον έφερε στο χείλος της αβύσσου.

Είχε θεραπεύσει μια ακόμη κοπέλα, η οποία υπέφερε από την παρουσία ενός ακαθάρτου πνεύματος. Οι γονείς της, προκειμένου να αποθεραπευτεί, παρακάλεσαν τον όσιο Ιάκωβο να την κρατήσει λίγες μέρες στο κελί του. Και τότε ήταν που ο διάβολος εξαπέλυσε την τρομερότερη επίθεσή του στον ταλαίπωρο γέροντα, βασανίζοντας και αιχμαλωτίζοντας τόσο τον λογισμό του, ώστε βίασε την κοπέλα εκείνη και για να μην το μάθει κανείς, την δολοφόνησε και πέταξε την σωρό της στο διπλανό ποτάμι.

Όταν συνειδητοποίησε το τριπλό έγκλημα που είχε διαπράξει (βιασμό, δολοφονία και βεβήλωση νεκρού), γεμάτος απόγνωση εγκατέλειψε την έρημο και άρχισε να περιφέρει το σαρκίο του με ακατάπαυστο θρήνο, με χτυπήματα πένθους στο στήθος του και πτώσεις πάνω στην ξερή γη.

Η χάρις, όμως, του Χριστού δεν τον είχε εγκαταλείψει εντελώς. Έφερε στον δρόμο του έναν φωτισμένο ηγούμενο, ο οποίος, βλέποντας την άθλια κατάστασή του και μαθαίνοντας τι είχε συμβεί, του υπενθύμισε αυτό που ο ίδιος είχε λησμονήσει, μπροστά στο ένταση των εγκλημάτων του: ότι η πτώση του έγινε εξ αιτίας της υπερηφανείας του και ότι ο Θεός περίμενε ακόμη την βαθιά του μετάνοια. Κι ο όσιος Ιάκωβος έδειξε έμπρακτα την μετάνοιά του. Βρήκε έναν τάφο, συνέλεξε τα οστά σε μια γωνιά και έκανε το μέρος αυτό κατοικία του, ζητώντας ακατάπαυστα το μέγα έλεος του Θεού. Έγινε ένας θαμμένος ζωντανός, για δέκα ολόκληρα χρόνια, τρώγοντας μόνον τα χόρτα που φύτρωναν γύρω από τον τάφο-κατοικία του.

Και ήλθε η μέρα που ο Θεός έδειξε με έργα την αποκατάσταση του βασανισμένου παιδιού του. Ο επίσκοπος της περιοχής, καθώς προσευχόταν μαζί με όλους τους κατοίκους για να βρέξει και να λήξει η ανομβρία που έπληττε τον τόπο, έλαβε πληροφορία από τον Θεό, ότι το αίτημά τους θα πραγματοποιηθεί, μόνο αν προσευχόταν γι’ αυτό ο όσιος Ιάκωβος. Όλος ο λαός κινητοποιήθηκε, πήγε και παρακάλεσε τον άγιο να τους βοηθήσει. Και όχι μόνο η βροχή ήλθε, αλλά ο άγιος ξαναβρήκε τα ιαματικά του χαρίσματα, βοηθώντας ξανά τους αναγκεμένους συνανθρώπους του.

Έναν χρόνο μετά, ο όσιος Ιάκωβος ο Ασκητής, ο βιαστής και δολοφόνος άγιος, παρέδωσε την ψυχή του στον Κύριο, σε ηλικία εβδομήντα πέντε ετών. Ήταν η 28η ημέρα του Γενάρη, η μέρα που έκτοτε η Εκκλησία τον θυμάται και τον μνημονεύει, για να μην λησμονήσουμε ποτέ, εμείς οι μικρότεροι ή μεγαλύτεροι εγκληματίες χριστιανοί, την «κραταιά ως θάνατον» αγάπη του Τριαδικού Θεού. Αλλά και για να υπονομεύεται διαρκώς η λογική του «κόσμου τούτου», να μωραίνεται εκ θεμελίων η σοφία της καθημερινότητάς μας, να αντιληφθούμε, όσοι θέλουμε να φέρουμε το όνομα των φίλων του Χριστού, την μέχρις εσχάτων αναμέτρηση στην οποία μας καλεί να ματώσουμε η Θεία Αυθαιρεσία.

Όχι μ' αυτούς

2009-11-24T15:12:00.004+02:00

Κύριε, ὄχι μ' αὐτούς. Γνώρισα
τὴ φωνὴ τῶν παιδιῶν τὴν αὐγὴ
πάνω σὲ πράσινες πλαγιὲς ροβολώντας
χαρούμενα σὰ μέλισσες καὶ σὰν
τὶς πεταλοῦδες μὲ τόσα χρώματα.
Κύριε ὄχι μ' αὐτούς, ἡ φωνή τους
δὲ βγαίνει κἂν ἀπὸ τὸ στόμα τους.
Στέκεται κεῖ κολλημένα σὲ κίτρινα δόντια.

Δική σου ἡ θάλασσα κι ὁ ἀγέρας
μ' ἕνα ἄστρο κρεμασμένο στὸ στερέωμα,
Κύριε, δὲ ξέρουνε πῶς εἴμαστε
ὅ,τι μποροῦμε νὰ εἴμαστε
γιατρεύοντας τὶς πληγές μας μὲ τὰ βότανα
ποῦ βρίσκουμε πάνω σὲ πράσινες πλαγιὲς
ὄχι ἄλλες, τοῦτες τὶς πλαγιὲς κοντά μας,
πῶς ἀνασαίνουμε ὅπως μποροῦμε ν' ἀνασαίνουμε
μὲ μιὰ μικρούλα δέηση κάθε πρωὶ
ποῦ βρίσκει τ' ἀκρογιάλι ταξιδεύοντας
στὰ χάσματα τῆς μνήμης.

Κύριε, ὄχι μ' αὐτούς.
Ἂς γίνει ἀλλιῶς τὸ θέλημά Σου.

Τα «Ποιήματα» του Γιώργου Σεφέρη κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Ίκαρος.

Ο δρόμος για την αγάπη

2009-11-20T15:36:00.002+02:00

Δεν φτάνουμε στην αγάπη
βρίσκοντας ένα τέλειο άνθρωπο,
αλλά μαθαίνοντας να βλέπουμε
ένα ατελή άνθρωπο τέλεια.

Από το «Να αγαπάς και να αγαπιέσαι» του Sam Keane, εκδόσεις Γλάρος

Η φυγή

2009-11-17T18:31:00.003+02:00

Στό χυδαῖο αὑτό καρναβάλι, ἐφόρεσα ἀληθινή πορφύρα, στέμμα ἀπό καθαρό, ἀτόφιο χρυσάφι, Ὕψωσα ένα σκῆπτρο πάνω ἀπό τά πλήθη, κ' ἐπήγαινα ἀκολουθώντας τήν ἐσωτερική μου φωνή. Ἔχανα τη συνείδηση τοῦ περιβάλλοντος, ἀλλὰ ἐπήγαινα, σάν ὑπνοβάτης, ἀκολουθώντας τήν ἐσωτερική μου φωνή. Οἱ παλιάτσοι ἔτρεχαν μπροστά μου ή ἐχόρευαν γύρω δαιμονισμένα. Ἐφώναζαν, ἐχτυποῦσαν. Ἀλλὰ ἐγὼ ἐπήγαινα βλέποντας τα σύννεφα> κι ἀκολουθώντας τήν ἐσωτερική μου φωνή. Δυσκολότατα ἐπροχωροῦσα. Μέ τούς ἀγκῶνες ἄνοιγα τόπο, ἀφήνοντας πίσω μου ράκη. Ἀποσταμένος, ματωμένος, στάθηκα κάπου. Στὸν ἥλιο ἔσπαζαν οἱ καγχασμοί τῶν ἄλλων. Κι ήμουν γυμνός. Γέρνοντας βαθιά, σάν τσακισμένο δέντρο, ἄκουσα γιά τελευταία φορᾶ τήν ἐσωτερική μου φωνή.

Τα «Πεζά» του Κώστα Καρυωτάκη κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Νεφέλη

Ο Κώστας Καρυωτάκης γράφει το συγκεκριμένο απόσπασμα από τη Φυγή του, στην Πάτρα μετά το Καρναβάλι του 1928, δηλαδή τέλη Φεβρουαρίου ή αρχές Μαρτίου του ίδιου χρόνου.

Αυτή του την εμπειρία, μια από τις αγαπημένες του διασκεδάσεις τη μεταφέρει στο χαρτί με τη προσωπική του ιδιαιτερότητα. Είναι από τα πιο αντιπροσωπευτικά κείμενα της ιδιοσυγκρασίας του ποιητή. Το χυδαίο καρναβάλι είναι η ίδια η ζωή. Όλοι ντύνονται μάσκες, κυκλοφορούν ως άγνωστοι, με προσωπείο μεταξύ τους και σχετίζονται με τους λοιπούς θιασώτες σε μια επιφάνεια εφήμερων, δίχως νόημα διασκεδαστικών στιγμών.

Ο ίδιος όμως έχει βαθειά συναίσθηση της ιδιαιτερότητάς του. Δε ντύνεται τα ρούχα της Αποκριάς ούτε βάζει φτηνές μάσκες για να κρυφτεί. Βάζει αληθινή πορφύρα και στέμμα από ατόφιο χρυσάφι. Δεν τον αναγνωρίζει κανείς πως είναι βασιλιάς γιατί μέσα σε ένα καρναβάλι κανείς δεν παίρνει σοβαρά κανέναν. Κι αυτό είναι που το κάνει, για τον ποιητή, χυδαίο. Σαν βασιλιάς ο Καρυωτάκης υψώνει πάνω από τα πλήθη ένα σκήπτρο. Δεν το προσέχει κανείς. Ο ίδιος ακολουθεί την εσωτερική του φωνή ενώ όλοι οι άλλοι, όλους τους άλλους. Αυτός ξέρει που πηγαίνει, οι άλλοι απλά ακολουθούν. Ο ίδιος είναι βασιλιάς και δεν κρύβεται, οι άλλοι είναι μόνο θιασώτες και δεν είναι σε θέση να ακολουθήσουν παρά μόνο το ρεύμα.

Μόνος αυτός λοιπόν, εγκαταλείπει τη συνείδηση του πανηγυριού και περπατά στα βήματα που σαν υπνοβάτης τον καθοδηγεί η εσωτερική του φωνή. Στο κόσμο του καρναβαλιού όμως τα πράγματα δεν είναι έτσι. Η εσωτερική φωνή αγνοείται. Ενδιαφέρει αποκλειστικά ο εξωτερικός κόσμος. Μετριέσαι από την εικόνα του ευτυχισμένου που δίνεις, από το πόσο καλά κρύβεσαι πίσω από τη μάσκα, κατά πόσον συγκινείς τα κριτήρια αυτών που θέλουν οι άλλοι να δουν σε σένα. Σε σένα τον τυχαίο, τον αδιάφορα περαστικό, τον ίδιο σαν όλους, τον καλά κρυμμένο κι όμως ανενδοίαστα τολμηρό. Δε σε ξέρει κανείς. Ο εαυτός σου που σε ξέρει καλύτερα από τον καθένα εκείνη τη στιγμή δεν υπάρχει, είσαι σε καρναβάλι, πρέπει να διασκεδάσεις, κινήσου ζωηρά, διασκέδασε, δείξε πως χαίρεσαι, κρύψου καλά.

Δίπλα σου περνά ένας αληθινός βασιλιάς αλλά ποιος ενδιαφέρεται; Γιατί να ξεχωρίσεις κάποιον σε έναν κόσμο που θέλει να βλέπει τους ήρωες ή τους βασιλιάδες μόνο σαν φιγούρες καρναβαλιού; Κι όμως η πορφύρα του ποιητή είναι αληθινή, το στέμμα από ατόφιο χρυσάφι. Οι παλιάτσοι (τι έξυπνη γενικολογία!) τρέχουν δίπλα του, χορεύουν δαιμονισμένα, φωνάζουν, χτυπούν. Αυτή η σκηνή του είναι αδιάφορη. Γι’ αυτό σηκώνει το βλέμμα μακριά τους, στον ουρανό. Κοιτά ψηλά τα σύννεφα κι ακούει μόνο την εσωτερική του φωνή. Προχωρά με δυσκολία. Ανάμεσα σε αδιάφορους, βαρετούς και ξένους ανθρώπους, ανοίγει δρόμο με τους αγκώνες γιατί θέλει να προχωρήσει, ξέρει που θέλει να πάει, αφήνει πίσω του ράκη, ανθρώπους που ακολουθούν το ρεύμα που πάνε όλοι μαζί κάπου με τον ίδιο τρόπο, με την ίδια ανυπαρξία προσανατολισμού.

Όμως σπρώχνοντας και ανοίγοντας δρόμο με τους αγκώνες, στο τέλος ματώνει, κουράζεται, οι άλλοι τον τσαλαπατούν γιατί είναι πολλοί κι αυτός ένας που βαδίζει με διαφορετικό τρόπο και ενδυμασία σε διαφορετική κατεύθυνση από αυτούς. Και στο τέλος μένει γυμνός, ακούγοντας τους καγχασμούς των άλλων και γέρνει εξαντλημένος από την κούραση σαν τσακισμένο δέντρο. Μόνος ανάμεσα σε πολλούς, ένας απογυμνωμένος βασιλιάς που του ξέσκισαν τα ρούχα αδιάφοροι και άγνωστοι παλιάτσοι.

Το σπουδαίο όμως για τον Καρυωτάκη είναι αυτό ακριβώς που ειρωνεύεται στην ανικανότητα των άλλων. Ο ίδιος είναι γυμνός, εξαντλημένος σαν ετοιμοθάνατος, μέρος κι αυτός του χυδαίου καρναβαλιού αλλά ακούει ακόμη, για τελευταία φορά πριν φύγει, την εσωτερική του φωνή. Αυτή δεν εγκατέλειψε, γι’ αυτή δεν έγινε ένας παλιάτσος για χάρη των άλλων, δε πρόδωσε τη βασιλική του ιδιότητα στα μάτια περαστικών που ήξεραν μόνο να διασκεδάζουν σαν θιασώτες καρναβαλιού. Αυτοί παραμένουν άγνωστα ενωμένοι, πίσω από τις μάσκες τους και γι’ αυτό συνεχίζουν, διασκεδάζοντας σαν όλους, να ματώνουν βασιλιάδες που βαδίζουν με άλλο τρόπο αντίθετα από τη κατεύθυνσή τους. Ο Καρυωτάκης πλέον είναι γυμνός, τα πλήθη δεν αναγνωρίζουν βασιλιάδες, αλλά παραμένει ιδιαίτερος και με πλήρη επίγνωση της αξίας και του προσανατολισμού του.

Το καρναβάλι δεν τον χωρά πια. Αυτό συνεχίζεται μα ο ίδιος δεν ακούει τίποτε από την οχλαγωγία παρά την εσωτερική του φωνή. Ο γυμνός βασιλιάς θα βρεθεί τον Απρίλη του 1928 από κάποιους παλιάτσους περαστικούς στη λίμνη της Πρέβεζας. Και θα φορά μόνο την αιμάτινη πορφύρα του σαν στέμμα από ατόφιο χρυσάφι.

Η τελευταία διάλεξητου Ράντυ Πάους

2009-11-14T10:11:00.009+02:00

Κατά καιρούς έχουν γραφεί πολλά βιβλία για ανθρώπους που μπροστά στον επικείμενο θάνατό τους αναπτύσσουν διάφορες περί ζωής θεωρίες. Το ύφος είναι συνήθως τετριμμένο και σίγουρα οι περισσότεροι θα νιώθουμε πως τα περισσότερα τα έχουμε ξανακούσει. Η πρόταση του Υπουργείου ονείρων διαφέρει. Το σημαντικό με τούτο το βιβλίο είναι η ιδιαιτερότητα του συγγραφέα και ο συνδυασμός απλότητας και πρακτικής των γραφομένων.

Ο Ράντυ Πάους έχασε τη μάχη με τον καρκίνο στις 25 Ιουλίου 2008. Ζούσε στη Βιρτζίνια των ΗΠΑ με τη γυναίκα του και τα τρία παιδιά τους. Ήταν καθηγητής Επιστήμης Υπολογιστών στο Πανεπιστήμιο Carnegie Mellon. Από το 1988 ως το 1997 δίδαξε στο Πανεπιστήμιο της Βιρτζίνια. Υπήρξε διακεκριμένος επιστήμονας και ερευνητής με σπουδαία επαγγελματική δράση και συνεργασία με τους μεγαλύτερους οργανισμούς Πληροφορικής.

Ο θεσμός της «Τελευταίας διάλεξης», διαδεδομένος στις ΗΠΑ, απευθύνεται σε προσωπικότητες της επιστήμης και της τέχνης, που καλούνται να αναλογιστούν γύρω από τα σημαντικά γεγονότα της ζωής καθώς και σε ό,τι αποκόμισαν, σε ό,τι έμαθαν από την πείρα τους. Όταν ζητήθηκε από το Ράντυ Πάους να δώσει μια τέτοια διάλεξη, δε χρειάστηκε να φανταστεί ότι θα ήταν η τελευταία του, καθώς λίγο καιρό πριν του είχε διαγνωστεί ανίατος καρκίνος. Όμως η διάλεξη που έδωσε («Πραγματοποιώντας τα παιδικά σου όνειρα») δεν αφορούσε στο θάνατο.

Σε αυτή τη διάλεξη ο Πάους πραγματεύεται τις προτεραιότητες και τις αξίες, συνδυάζει τη σοφία, την έμπνευση και το χιούμορ, δίνοντας ένα σπουδαίο μάθημα ζωής γραμμένο με ανεξίτηλο μελάνι.

Ενθαρρύνει τον αναγνώστη να ζει γενναιόδωρα και να μεγιστοποιεί τις ευκαιρίες της κάθε ημέρας. Η σοφία και η ευγένεια συνδυάζονται για να μας προταθεί η εμπειρία της ολοκληρωμένης ζωής μέσα στα χρονικά όρια της καθημερινότητας.

«Δεν μπορούμε να αλλάξουμε τα χαρτιά που μας μοιράζουν, μπορούμε όμως να παίξουμε το παιχνίδι με το δικό μας τρόπο».

Τι θα αφήναμε πίσω μας αν ξέραμε ότι πολύ σύντομα θα πεθάνουμε; Αν αύριο χανόμασταν, ποια θα θέλαμε να είναι η κληρονομιά μας; Αφορούσε στη σημασία να ξεπερνάς τα εμπόδια, να εκπληρώνεις τα δικά σου όνειρα, αλλά και να βοηθάς να γίνουν πραγματικότητα τα όνειρα των άλλων, να αξιοποιείς την κάθε στιγμή (γιατί «ο χρόνος είναι το μόνο που έχουμε. Και ίσως μια μέρα ανακαλύψουμε ότι έχουμε λιγότερο απ' όσο νομίζουμε»).

Αυτό που, νομίζω, θα ενθουσιάσει τον καθένα είναι η πρακτική θεώρηση των καθημερινών καταστάσεων, η ευθύνη και η τομή των συναισθημάτων που επιχειρεί ο συγγραφέας για όσους και ό,τι αγαπά. Διαβάζεται μάλιστα τόσο εύκολα που θα είναι ένα ευχάριστο ανάγνωσμα στις καθημερινές φυγές μας από τη ρουτίνα της καθημερινότητας.

Το βιβλίο "Η τελευταία διάλεξη" κυκλοφορεί μεταφρασμένο στα Ελληνικά από τις εκδόσεις Πατάκη

Ολόκληρη η Τελευταία Διάλεξη υπάρχει διαθέσιμη στα:

http://www.TheLastLecture.com

http://download.srv.cs.cmu.edu/~pausch/Randy/pauschlastlecturetranscript.pdf

http://www.youtube.com/watch?v=ji5_MqicxSo

http://video.google.com/videoplay?docid=-5700431505846055184#

Πεθαίνοντας στη Βενετία

2009-11-11T13:00:00.003+02:00

Περπάτησα αργά τη μεγάλη πλατεία του αγ. Μάρκου. Στάθηκα ως το μέσο της έρημης πλατείας κι έκλεισα για λίγο τα μάτια. Ήταν ήδη ξημερώματα και η ομίχλη είχε απλώσει τη σιωπή της θαλάσσιας πόλης. Επιτέλους μόνος. Επιτέλους τόσο μόνος σκέφτηκα Επιτέλους τόσο αδέσμευτος απ’ όλους από όσους έχω ανάγκη από όσους με χρειάζονται. Δε ξέρω ως που θα μπορούσα να τραβήξω τούτη τη μόνωση. Ως που φτάνουν τα σύνορα της ερημιάς του καθενός μας. Το σημαντικό είναι να κρατάς την ελπίδα σου ακόμη κι όταν όλα σου φαίνονται ερημιά. Μα επιτέλους γιατί ήρθα ως εδώ; Τι θέλω να αποφύγω, τι να γλιτώσω ποιον να ξεχάσω και ποιος να με ξεχάσει; Άνοιξα τα μάτια αργά. Η ομίχλη με είχε αγκαλιάσει και τα έκανε όλα θολά. Θολά στον προορισμό μας, θολά στις διακινδυνεύσεις, θολά στην προοπτική. Το μόνο που φώτιζε ήταν τα φώτα της πλατείας του αγ. Μάρκου κι η φυλαγμένη κάπου μέσα μου ελπίδα. Ήρθα ως εδώ για να αλλάξω τον τρόπο, όχι τον τόπο. Κι ήμουν μόνος. Αλλά με ελπίδα, κι αυτό ήταν αρκετό.

Ο «Ιωάννης Άγγελος» του Οδυσσέα Γιακαλή κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Έσοπτρον

Ο Ιωάννης Άγγελος, ο ήρωας του βιβλίου, παίρνει όταν περνά πια τα πενήντα του χρόνια, μια σημαντική απόφαση για τη ζωή του. Εγκαταλείπει τη περιοχή της Βάρνας που έμενε, κάπου στην Θράκη , κι αποφασίζει να μετοικήσει στη κοσμοπολίτική Βενετία. Το ταξίδι ως αλλαγή τρόπου κι όχι ως αλλαγή τόπου. Το μοναδικό που τον κρατά όρθιο είναι το μοναδικό του απόθεμα στον ταξιδιωτικό του σάκο. Η ελπίδα. Ούτε χάρτες, ούτε γνώση της γλώσσας, ούτε γνωριμίες, ούτε οικονομικές εγγυήσεις. Μόνο η ελπίδα.

Παλιότερα δεν μπορούσα να αντιληφθώ μια τέτοια κίνηση. Τον Ιωάννη Άγγελο όμως τον ωθεί η απελπισία κι είναι βέβαιος για το βήμα του. Εκεί που πάει, άγνωστος εν μέσω αγνώστων ελπίζει πως θα αλλάξει τι; Πολλές φορές οι συνθήκες μέσα στις οποίες μεγαλώνουμε και ζούμε δεν είναι αυτές που θα θέλαμε. Η έξοδος, η φυγή προς κάπου αλλού φαντάζει ως η μόνη διέξοδος. Αυτό κάνει κι ο ήρωας του βιβλίου. Απελπισμένος για όσα δεν μπορεί να αλλάξει γυρεύει σε ένα περιβάλλον ξένο μια νέα αφετηρία. Είναι ο άνθρωπος που δεν μπορεί να ζήσει με τα λάθη του, που του φαίνονται δυσβάσταχτα και γι’ αυτό εγκαταλείπει τον αγώνα ή είναι αυτός που γυρεύει μια νέα σημαντική ευκαιρία να δώσει στη ζωή του την προοπτική που θέλει; Οι απαντήσεις είναι όσες και τα πιστεύω μας και σίγουρα κανείς μας δε μπορεί να αξιολογήσει την απόφαση του ήρωα μπαίνοντας στο μυαλό του.

Το σημαντικό δεν είναι ο τρόπος που αλλάζει την καθημερινότητά του. Το πιο σημαντικό είναι η διατήρηση της ελπίδας του. Ακόμη και στη Βενετία είναι πολύ πιθανόν να δοκιμάσει πάλι απογοητεύσεις, να μετανιώσει κάποτε για την απόφασή του, να νιώσει απομονωμένος να συντριβεί ψυχικά. Όλα τούτα όμως είναι δεύτερα. Ακόμη και η κόλαση δεν θα ήταν κόλαση αν υπήρχε σε αυτήν η ελπίδα. Αφού την έχει ο ήρωας μπορεί μόνον αισιόδοξος να είναι. Αυτήν που κάποτε έχασε στη πατρίδα του, τη βρήκε σε έναν νέο τόπο κάτω από άλλες προϋποθέσεις, σαν μια νέα σελίδα στο ίδιο βιβλίο της ζωής.

Τον ήρωα πολύ σύντομα τον πείραξε η υπερβολική υγρασία της πόλης. Η υγεία του εξασθένησε πολύ γρήγορα και λίγα χρόνια μετά στέκονταν στο κρεβάτι του περιμένοντας το θάνατο. Μονολογώντας λέει πως χρωστά στη Βενετία την καινούρια αγάπη που δεν πίστευε πως υπάρχει, τις μεγάλες γιορτές και τους μοναχικούς περιπάτους στα γεμάτα ομίχλη σοκάκια της, τη βόλτα στα κανάλια και στις αμέτρητες γέφυρές της. Πάνω απ’ όλα όμως. Της χρωστά το ανεκτίμητο δώρο που δεν έχασε την ελπίδα του τότε που όλα γύρω του, του φαίνονταν χαμένα. Στον τάφο του έγραψαν πως δεν αναρωτήθηκε ποτέ αν έπρεπε να μετανιώσει για το ότι δε γύρισε στη πατρίδα του.

Για όλους υπάρχει πάντα μια μεταμφιεσμένη πρόκληση που ονομάζεται σαν τόπος, πρόσωπο, επάγγελμα, ενασχόληση ή άλλο. Το μοιραίο για καθέναν είναι να την εμπιστευτεί με ελπίδα και να μη γυρίσει πίσω. Κάπως έτσι ζουν και πεθαίνουν οι άνθρωποι που πιστεύουν στην ευτυχία τους.

Αν ήμασταν ζώα...

2009-11-07T12:49:00.002+02:00

Για να περιπλεύσεις τη ζωή

2009-11-03T22:58:00.004+02:00

Πρέπει νὰ σὲ ναυτολογήσει ὁ θάνατος γιὰ νὰ περιπλεύσεις τὴ ζωή, νὰ καταλάβεις ὅτι πρόκειται γιὰ τὴν πληρότητα τῆς σχέσης.
Τότε ξεδιακρίνεις τὶς ἀκτὲς τοῦ νοήματος: Ζωὴ σημαίνει νὰ παραιτεῖσαι ἀπὸ τὴν ἀπαίτηση τῆς ζωῆς γιὰ χάρη τῆς ζωῆς τοῦ Ἄλλου.
Νὰ ζεῖς, στὸ μέτρο ποὺ δίνεσαι γιὰ νὰ δεχθεῖς τὴν αὐτοπροσφορὰ τοῦ Ἄλλου. Ὄχι νὰ ὑπάρχεις καὶ ἐπιπλέον νὰ ἀγαπᾶς. Ἀλλὰ νὰ ὑπάρχεις μόνο ἐπειδὴ ἀγαπᾶς, καὶ στὸ μέτρο ποὺ ἀγαπᾶς.

Από το «Σχόλιο στο Άσμα Ασμάτων» του Χρήστου Γιανναρά, εκδόσεις Δόμος

Παραμύθι για μεγάλα παιδιά, σε δυο μέρη Μέρος ΒΤο γύρισμα του κύκλου

2009-10-30T18:55:00.003+02:00

Εδώ και μέρες ο καιρός έχει βαρύνει πολύ. Χιονίζει κάθε μέρα και το κρύο είναι ιδιαίτερα τσουχτερό. Σε τούτο εδώ το μικρό χωριό της Κεντρικής Ευρώπης ο χειμώνας είναι πιο έντονος. Η Νεφέλη, γριά πια, νιώθει την καρδιά της πιο παγωμένη από ποτέ. Οι εποχές που το μαγαζί της έσφυζε από κόσμο, ανήκει πια στο μακρινό παρελθόν. Πάνε λίγα μόλις χρόνια που η ίδια έχασε την ικανότητά της να φτιάχνει όμορφες κούκλες. Μοιραία η πελατεία της μειώθηκε, οι βιτρίνες σιγά σιγά άδειασαν, τα γέλια σώπασαν, οι γονείς δεν αγόραζαν πια ξύλινες κούκλες για να ευχαριστήσουν τα παιδιά τους. Η ερημιά φαινόταν αβάσταχτη για την Νεφέλη.

Τον περασμένο μήνα την είχε επισκεφτεί κάποιος εργολάβος για να της ζητήσει το μαγαζάκι της προκειμένου να ανεγερθεί δίπλα κάποιο μεγάλο εμπορικό κέντρο. Είχε αρνηθεί μα ήξερε πως αργή ή γρήγορα θα επέστρεφε. Είχε αρνηθεί να χάσει το χώρο που τόσα χρόνια είχε φιλοξενήσει τόσα βλέμματα, τέτοια λαχτάρα και τέτοια ένταση στην ιστορία της ομορφιάς. Όχι. Αυτό δεν θα το επέτρεπε ποτέ. Δεν ήθελε. Δεν είχε το δικαίωμα να το κάνει. Θα πρόδιδε τα παιδιά, τις κούκλες της, τα αισθήματά της.

Για να υπερασπιστεί όμως αυτή της την απόφαση έπρεπε να την πληρώνει με ατέλειωτες ώρες μοναξιάς, ανανταπόδοτης αγάπης, ατέλειωτες στιγμές νοσταλγίας και ερημιάς, που θα ήθελε να είναι με κάποιον, να ακούει, να μιλά, να νιώθει, να ανήκει κάπου. Τίποτα. Μόνη με τα χιονισμένα μαλλιά της, σε ένα χιονισμένο μικρό χωριό της Κεντρικής Ευρώπης.

Είχε ήδη πια φτάσει το βράδυ. Ο κόσμος είχε αραιώσει πολύ. Η χαρά είχε μεταφερθεί στα κοσμικά σαλόνια με τα τζάκια που μοιράζονταν τη ζέστη της καρδιάς των κατοίκων του μικρού χωριού. Η Νεφέλη σηκώθηκε αργά από την καρέκλα της και πήγε να κλείσει την πόρτα. Ούτε άνθρωπος και σήμερα. Τι να έρθει να δει κανείς σε ένα χώρο που κάποτε υπήρξε μαγαζί;

Ξαφνικά η πόρτα άνοιξε. Μια μεσόκοπη κυρία μπήκε μέσα.

- Καλησπέρα!

- Καλησπέρα απάντησε έκπληκτη η Νεφέλη.

- Δε φτιάχνετε πια κούκλες ε; Κρίμα. Παλιά είχατε το πιο ωραίο και το πιο αγαπητό μαγαζί με κούκλες σε όλη τη περιοχή

- Τις έφτιαχνα η ίδια ξέρετε. Κι ήταν όλες πανέμορφες.

- Το ξέρω. Υπήρχε όμως και μια διαφορετική κούκλα, πιο όμορφη από τις άλλες. Ένας μικρός παλιάτσος που κάποτε σαν σε όνειρο κάποια κυρία σαν εσάς μου είχε χαρίσει, έξω από αυτό το μαγαζί.

Η μεσόκοπη κυρία άνοιξε τη τσάντα της και με μεγάλη προσοχή έβγαλε τον άσχημο ξύλινο παλιάτσο που πριν πολλά πολλά χρόνια είχε φτιάξει η Νεφέλη,

- Ώστε εσύ είσαι... εκείνη η μικρή που συνάντησα εκείνο το βράδυ έξω από το μαγαζί μου. Ήσουν τόσο φτωχή και τόσο αδύνατη.

- Κι εσύ άλλαξες. Σου έφερα όμως κάτι που με τα χρόνια δεν άλλαξε και σου ανήκει.

- Την κούκλα μου; Ρώτησε η Νεφέλη και τα μάτια της δάκρυσαν.

- Την αγάπη σου, της απάντησε η κυρία δίνοντάς την τον άσχημο παλιάτσο. Ξέρεις οι άνθρωποι μετά από καιρό ξεχνάμε ό,τι κάποτε μας έκανε ευτυχισμένους. Για μένα αυτή η κούκλα δεν είναι ο θησαυρός που μου έδωσες τότε που σαν παιδί είχα ανάγκη την αγάπη. Μεγάλωσα, έκανα οικογένεια, δεν παίζω πια, τα παιδιά μου δεν ασχολούνται με ξύλινες κούκλες. Είναι άσχημο όμως να ξεχνώ. Και δεν το θέλω. Όπως δε θέλω να πετάξω αυτόν το παλιάτσο που έκανε τα παιδικά μου χρόνια να μοιάζουν με παραμύθι. Σε ευχαριστώ και σου τον επιστρέφω. Εσύ μάλλον τώρα θα τον έχεις περισσότερη ανάγκη. Ίσως κάποτε να χρειαστεί να τον ξαναδώσεις εκεί που κάποιος άλλος θα τον έχει ανάγκη και δεν θα του περισσεύει. Μέσα από τα βάθη της καρδιάς μου σε ευχαριστώ για την αγάπη και τη προσφορά σου. Σου χρωστώ τα παιδικά μου χρόνια...

Η Νεφέλη δε μπορούσε να απαντήσει τίποτε. Κρατούσε στις χούφτες της τον άσχημο παλιάτσο και έκλαιγε. Οι δυο γυναίκες αγκαλιάστηκαν κι έμειναν έτσι για κάμποση ώρα. Έπειτα η μεσόκοπη κυρία άνοιξε τη πόρτα και γύρισε στο χιονισμένο δρόμο.

- Γύρισα γιατί κάποτε με έδωσες, είπε ο παλιάτσος στη Νεφέλη

- Γύρισες τώρα που σε έχω ανάγκη. Μόνο που άλλαξες πολύ. Εγώ θυμάμαι σε είχα φτιάξει πρόχειρα με λίγο ξύλο και σπασμένη μύτη. Εσύ όμως είσαι πραγματικά η πιο όμορφη κούκλα απ’ όσες είχα ποτέ φτιάξει.

- Νεφέλη... μ’ αγαπάς γιατί με έδωσες. Τις άλλες κούκλες τις πούλησες γι’ αυτό κι η ομορφιά τους κάποτε χάθηκε. Σ’ ευχαριστώ.

- Σ’ ευχαριστώ εγώ που γύρισες.

- Μην το ξαναπείς... γύρισα γιατί κάποτε με έδωσες. Δεν υπάρχει μοναξιά Νεφέλη για
αυτούς που απ’ αγάπη μοιράζουν και μοιράζονται. Δεν υπάρχει...

Κι έτσι το χιόνι εξακολουθούσε να πέφτει ακόμη πιο δυνατό σε εκείνο το απομακρυσμένο χωριό της Κεντρικής Ευρώπης. Η Νεφέλη έκλεισε το μαγαζάκι της με συγκίνηση και χαρά μεγάλη. Όλο το βράδυ έλεγαν ο ένας ιστορίες στον άλλον. Ιστορίες που κράτησαν ακόμη χρόνια πολλά και σταμάτησαν όταν τα μάτια και των δυο έκλεισαν.

Και ζήσανε αυτοί καλά και εμείς ... καλύτερα...

Όσοι νομίζουν κι όσοι αγαπούν

2009-10-24T18:23:00.005+03:00

Δυὸ ἄνθρωποι, ἦλθον μίαν φορᾶν καὶ εξωμολογήθησαν εἰς εμέ, Πέτρος καὶ Παύλος, καὶ νὰ ἴδητε πὼς τοὺς ἔδιωρθωσα, καλὰ ἢ κακά. Ἔγώ σας φανερώνω τὴν καρδίαν μου.

Μοῦ λέγει δ Πέτρος: Εγώ, πνευματικέ μου, ἀπὸ τὸν καιρὸν ὅπου ἐγεννήθηκα ἕως τώρα, ενήστευσα, επροσευχόμην πάντοτε, ἔκαμνα ἔλεημοσυνας εἷς τους πτωχούς, ἔκτισα μοναστήρια, ἐκκλησίας καὶ ἄλλα καλὰ ἔκαμα. Τὸν εχθρόν μου δὲν τὸν συγχωρῶ. Εγώ τὸν ἀποφάσισα διὰ τὴν κόλασιν.

Ἔρχεται δ Παῦλος καὶ μοῦ λέγει: Εγώ ἀπὸ τὸν καιρὸν ὅπου ἐγεννήθηκα τίποτε, κανένα καλὸν δὲν ἔκαμα, αλλά μάλιστα ἔχω κάμει τόσα φονικά, ἔπόρνευσα, ἔκλεψα, ἔκαψα εκκλησίας, μοναστήρια' ὅλα τὰ κακὰ τὰ ἔκαμα, μὰ τὸν εχθρόν μου τὸν συγχωρῶ. Νὰ ἴδητε τί ἔκαμα εγώ εἷς αυτόν. Εὐθὺς τὸν ἀγκάλιασα καὶ τὸν εφίλησα του ἔδωσα τὴν ἄδειαν νὰ μεταλάβη.

Καλά τους εδιόρθωσα ἢ κακά; Φυσικὰ θέλετε νὰ μὲ κατηγορήσετε καὶ νὰ μοῦ ἐΐπητε: Ὃ Πέτρος ὅπου ἔκαμε τόσα καλά, καὶ διότι δὲν ἔσυγχώρησε τὸν ἔχθρόν του, διὰ τόσον ολίγον πράγμα τὸν απεφάσισες διὰ τὴν κόλασιν; Καὶ τὸν Παύλον ὅπου ἒκαμε τόσα κακά, καὶ διότι εσυγχωρεί τους ἔχθρούς του, τὸν εσυγχώρησες καὶ τοῦ ἔδωκες τὴν ἄδειαν νὰ μεταλλάβει; Ναί, αδελφοί μου, ἔτσι ἔκαμα. θέλετε νὰ καταλάβετε μὲ τί ὁμοιάζει δ Πέτρος; Καθὼς μέσα εἷς 100 οκάδας αλεύρι βάνεις ὀλίγον προζύμι καὶ ἔχει τόσην δύναμιν τὸ προζύμι εκείνο, νὰ γυρίσει καὶ τας 100 ὄκαδες τὸ ζυμάρι καὶ νὰ τὸ κουφίζη δλο, έτσι εἶναι καὶ όλα τὰ καλὰ εκείνα ὅπου έκαμεν δ Πέτρος• μὲ εκείνην τὴν ὄλιγην ἔχθραν, ὅπου δὲν ἔσυγχώρησε τὸν ἔχθρόν του, τὰ ἔγυρισε καὶ τὰ ἒ'κᾶμε φάρμακι τοΰ διαβόλου, καὶ ἔτσι τὸν ἀπεφάσισα διὰ τὴν κόλασιν.

Ὃ Παΰλος πάλιν μὲ τι ὁμοιάζει; ΕΙναι ἕνας σωρὸς λιανόξυλα και βάνεις ἕνα μικρὸ κερὶ ἀναμμένον καὶ καίει δλὸν τὸν σωρὸν ἔκεινη ἢ ὄλιγη φλόγα. Ἔτσι ἐΐναι όλα τὰ ἁμαρτήματα τοῦ Παύλου, ὡσὰν τὸν σωρὸν τὰ λιανόξυλα• και ἢ συγχώρησις ὅπου ἔκαμε τοῦ εχθρού του ἐΐνε ὡσὰν τὸ κερί, ὅπου ἔκαψε δλὰ τα λιανόξυλα, ἤγουν τᾶς ἁμαρτίας, καὶ τὸν ἀπεφάσισα διὰ τὸν παράδεισον.

Από τις «Διδαχές» του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού